ZÜRİH – Zürih Kantonu’nda otobüs, tramvay ve trenlerde geçerli bileti olmadan seyahat eden yaklaşık 280 kişi, verilen para cezalarının ödenmemesi nedeniyle hapis cezasıyla karşı karşıya kaldı.

Ancak bu kişiler doğrudan biletsiz yakalandıkları için cezaevine gönderilmedi. Tekrarlanan ihlallerin ardından haklarında işlem başlatıldı, verilen para cezaları ödenmeyince “ikame hapis cezası” uygulandı.

Genel uygulamaya göre, ödenmeyen her 100 franklık ceza yaklaşık bir günlük hapis cezasına karşılık geliyor.

14 bin 400 ödenmeyen ceza dosyası

NZZ’nin Zürih Kantonu Hükümet Konseyinin parlamentoda verdiği yanıta dayandırdığı habere göre, 2025 yılında kanton genelinde para cezalarının ödenmediği yaklaşık 14 bin 400 dosya kaydedildi.

Bu dosyalardan yaklaşık 2 bin 400’ü, toplu taşıma araçlarında biletsiz seyahat edilmesiyle bağlantılıydı. Ancak söz konusu kişilerin tamamı cezaevine girmedi.

Dosyaların yaklaşık yarısında borçlar son anda ödendi. Ödemelerin bir bölümünün aile üyeleri, arkadaşlar veya bu amaçla kurulan yardım kuruluşlarının desteğiyle yapıldığı belirtildi.

Dosyaların yaklaşık üçte biri ise zaman aşımına uğradı. Biletsiz seyahatle bağlantılı dosyaların yaklaşık yüzde 12’sinde ikame hapis cezası uygulandı. Bu oran yaklaşık 280 kişiye karşılık geliyor.

Ne kadar hapis yattıkları bilinmiyor

Zürih Kantonu Hükümet Konseyi, yeterli ayrıntılı veri bulunmadığı için biletsiz seyahat eden kişilerin cezaevinde ortalama kaç gün kaldığını açıklayamadı.

İkame hapis cezalarının büyük bölümünün açık ceza infaz kurumlarında yerine getirildiği bildirildi.

İsviçre genelinde her yıl 30 binden fazla para cezası ödenmiyor. Federal İstatistik Dairesinin verilerine göre, ödenmeyen para cezaları nedeniyle uygulanan ikame hapis cezaları, ülkedeki cezaevi girişlerinin yarısından fazlasını oluşturuyor.

Sistem tartışmalara yol açıyor

Uygulamanın amacı, hükümlülerin para cezasını ödemeyerek yaptırımdan kurtulmasını önlemek. Cezaevi tehdidinin kişileri borçlarını ödemeye yönlendirmesi de hedefleniyor.

Ancak sistem, maddi imkânı bulunmayan kişilerin küçük ihlaller nedeniyle cezaevine girmesine yol açtığı gerekçesiyle eleştiriliyor.

Biletsiz seyahat, ilk aşamada ağır bir suç olarak görülmese de ihlalin tekrarlanması, işletmelerin şikâyette bulunması ve verilen cezanın ödenmemesi süreci hapis cezasına kadar götürebiliyor.

Kısa süreli mahkûmların cezaevine kabul ve tahliye işlemleri de infaz kurumlarında önemli bir idari yük oluşturuyor.

Üçüncü seçenek: Kamu yararına çalışma

Para cezasını ödeyemeyen kişiler için cezaevi dışında bir seçenek daha bulunuyor. Hükümlüler, zamanında başvurmaları ve gerekli koşulları karşılamaları hâlinde cezalarını kamu yararına ücretsiz çalışarak yerine getirebiliyor.

Zürih Kantonu’nda bu işlemler, Adalet Müdürlüğüne bağlı Denetimli Serbestlik ve İnfaz Hizmetleri bünyesindeki Bussen Info Point tarafından yürütülüyor.

Başvuru sahipleri, ceza kararları ve kimlik belgeleriyle irtibat noktasına giderek kamu hizmeti talebinde bulunabiliyor. Başvurunun kabul edilmesi için kişinin İsviçre’de geçerli bir adresinin bulunması, kaçma veya yeniden suç işleme riskinin olmaması ve belirlenen çalışma şartlarına uyması gerekiyor.

Dört saat çalışma, bir günlük hapis cezasına eşit

Mevcut uygulamada dört saatlik kamu yararına çalışma, bir günlük hapis cezasına veya bir günlük para cezasına karşılık geliyor.

Kısa süreli görevlendirmelerde kişiler, vakıflara ait atölyelerde basılı malzemeleri paketleme, eski bisikletleri onarma, geri dönüşüm veya çevre düzenlemesi gibi işlerde çalışabiliyor.

Daha uzun süreli görevlendirmeler ise hastanelerde, sosyal yardım kuruluşlarında, huzurevlerinde ve yaşlı bakım merkezlerinde gerçekleştirilebiliyor.

Kamu yararına çalışma karşılığında ücret ödenmiyor. Ulaşım ve diğer kişisel masraflar da katılımcı tarafından karşılanıyor.

Cezaevi devlete daha pahalıya mal oluyor

Bir kişinin açık cezaevinde geçirdiği bir günün kamuya maliyeti yaklaşık 240 frankı buluyor. Dört saatlik kamu yararına çalışmanın günlük maliyeti ise yaklaşık 136 frank olarak hesaplanıyor.

Bu yöntem sayesinde hükümlü günlük yaşamından, ailesinden ve işinden tamamen kopmuyor. Aynı zamanda cezaevlerindeki yoğunluk azalıyor ve kamu kaynaklarından tasarruf sağlanıyor.

Zürih Kantonu’nun verilerine göre kamu yararına çalışma programına katılan kişilerin yaklaşık yüzde 80’i görevini başarıyla tamamlıyor.

Şartlara uymayan yine cezaevine giriyor

Kamu yararına çalışma otomatik bir hak olarak uygulanmıyor. İlgili kişinin başvuruda bulunması, randevulara katılması ve verilen görevleri belirlenen süre içinde tamamlaması gerekiyor.

Özellikle yaşam koşulları son derece düzensiz olan bazı kişilerin göreve hiç başlayamadığı veya çalışmayı yarıda bıraktığı belirtiliyor.

Yapılan uyarılara rağmen çalışmasını tamamlamayan kişiler, kalan cezalarını açık veya kapalı ceza infaz kurumunda geçirmek zorunda kalabiliyor.