ZÜRİH – Avrupa ülkelerinin savunma harcamalarını artırması, insansız hava araçları ve robotik sistemler geliştiren teknoloji şirketleri için hızla büyüyen bir pazar oluşturdu. Zürih merkezli girişimler de Avrupa’daki bu dönüşümden pay almak istiyor.

Tages-Anzeiger gazetesinin haberine göre, İsviçre’nin drone ve robotik alanındaki teknolojik birikimi güçlü olmasına rağmen katı ihracat ve yeniden ihracat kuralları şirketlerin büyümesini zorlaştırıyor. Sektörün önde gelen temsilcileri, bu nedenle Savaş Malzemeleri Yasası’nda yapılması planlanan değişikliği destekliyor.

Zürih’te 4 milyar franklık sektör

Zürih kent yönetiminin tahminlerine göre kantondaki savunma ve çift kullanımlı teknoloji sektörü, yılda 4 milyar franga kadar doğrudan katma değer oluşturuyor. Sektörde yaklaşık 14 bin kişinin çalıştığı belirtiliyor.

Drone ve robotik teknolojilerinin gelişmesinde ETH Zürih önemli rol oynuyor. Üniversitenin Robotik ve Akıllı Sistemler Enstitüsü bünyesindeki araştırmalar, çok sayıda teknolojik buluşun yanı sıra yeni şirketlerin kurulmasına da zemin hazırladı.

ETH Zürih Robotik Profesörü Roland Siegwart, silah pazarının son yıllarda büyük ölçüde büyüdüğünü söyledi. Uzun süre geliştirilen teknolojilerin askerî amaçlarla kullanılmasına mesafeli yaklaştığını belirten Siegwart, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ve Avrupa’daki güvenlik ortamının kötüleşmesinin kendisiyle birçok öğrencisinin düşüncelerini değiştirdiğini ifade etti.

Siegwart, insanların ve altyapının korunmasında kullanılan savunma sistemlerini desteklediğini ancak insanları öldürmek üzere tasarlanan saldırı dronlarının geliştirilmesinde yer almak istemediğini vurguladı.

Sivil ve askerî kullanım arasındaki ince çizgi

İnsansız hava araçları “çift kullanımlı teknoloji” kapsamında değerlendiriliyor. Aynı drone paket taşıyabilir, uzak bölgelere yardım ulaştırabilir veya tarımsal faaliyetlerde kullanılabilirken; farklı ekipmanlarla düşman dronlarını etkisiz hâle getiren ya da patlayıcı taşıyan askerî bir sisteme dönüştürülebiliyor.

Zürih’te son yıllarda askerî müşterileri de hedefleyen yeni drone girişimleri kuruldu. ETH Zürih bünyesinden 2024’te çıkan Avientus, özellikle ulaşılması güç bölgelere malzeme götürmek için tasarlanan nakliye dronları geliştiriyor. Şirketin sistemleri orduların da ilgisini çekiyor.

ETH Zürih ve St. Gallen Üniversitesi mezunlarının 2025’te kurduğu CDDS ise düşman dronlarını havada yakalayarak etkisiz hâle getirmesi planlanan otonom önleme sistemleri üzerinde çalışıyor.

Destinus ve Auterion askerî pazara yöneldi

Savunma sektöründe dikkat çeken şirketlerden Destinus, 2021 yılında girişimci Mikhail Kokorich tarafından Vaud kantonunun Payerne kentinde kuruldu. Başlangıçta hipersonik uçaklar geliştirmeyi hedefleyen şirket, Ukrayna savaşının ardından ağırlığını savaş dronlarına verdi.

Ukrayna’ya sistemler sağlayan şirket, 2024’te merkezini Hollanda’ya taşıdı. Destinus, Ağustos 2025’te 150’den fazla çalışanı bulunan Zürih merkezli yapay zekâ şirketi Daedalean’ı satın aldı. Daedalean tarafından geliştirilen teknoloji, uydu sinyallerinin engellendiği ortamlarda da hava araçlarının yön bulabilmesine imkân sağlıyor.

Zürih’in önemli savunma teknolojisi girişimlerinden Auterion ise 2017’de tamamen sivil amaçlı bir ETH şirketi olarak kuruldu. Şirket, 2024’ten itibaren ağırlıklı olarak savaş dronlarında kullanılan işletim sistemlerine yöneldi ve merkezini ABD’ye taşıdı. Auterion yazılımının Ukrayna, ABD ve Almanya orduları tarafından kullanıldığı belirtiliyor. Şirketin Zürih’teki çalışanlarının ise sivil ürünler üzerinde faaliyet gösterdiği bildiriliyor.

Destinus’un Zürih ofisine saldırı

Savunma teknolojisi şirketlerinin faaliyetleri protestolara da yol açıyor. Şüpheli aşırı sol aktivistler, 16 Eylül gecesi Destinus’un Zürih’teki ofisinin girişine havai fişekle zarar verdi.

Saldırının sorumluluğunu üstlenen isimsiz bir açıklamada, Destinus’un İsviçre’deki ihracat kısıtlamalarını aşmak amacıyla üretimini yurt dışına taşıdığı ileri sürüldü. Şirket ise merkez değişikliğinin ihracat düzenlemeleriyle bağlantılı olmadığını açıkladı.

Destinus, savunma politikalarına ilişkin barışçıl protestoların meşru olduğunu ancak çalışanların bulunduğu iş yerlerine zarar verilmesinin ve gözdağı verilmesinin kabul edilemeyeceğini bildirdi.

İsviçre 29 Kasım’da sandığa gidecek

İsviçre’de seçmenler, 29 Kasım’da Savaş Malzemeleri Yasası değişikliğini oylayacak. Düzenleme kabul edilirse belirlenen 36 ortak ülkeye yönelik ihracat ve İsviçre yapımı silahların yeniden ihracatı belirli koşullarla kolaylaştırılacak.

Silahlı çatışmaya taraf olan ortak ülkelere ihracat tamamen otomatik olmayacak. Federal makamlar tarafsızlık hukuku, İsviçre’nin dış politika ve güvenlik çıkarları, insan hakları ile uluslararası yükümlülükleri dikkate almaya devam edecek.

“Şirketler ve yetenekler yurt dışına gidiyor”

Yasa değişikliğini destekleyenler, mevcut düzenlemelerin İsviçreli savunma şirketlerini uluslararası pazarda dezavantajlı hâle getirdiğini savunuyor.

Auterion’un kurucu ortaklarından Kevin Sartori, Zürih’in dünya standartlarında teknolojiye sahip olduğunu ancak Münih’in daha geniş müşteri kitlesi ve üretim kapasitesi sayesinde öne geçtiğini belirtti.

Sartori’ye göre, bazı yabancı ordular İsviçre’nin katı yeniden ihracat kuralları nedeniyle tedarik zincirlerinde “Çin’den bağımsız, İsviçre’den bağımsız” yaklaşımını benimsiyor. Sartori, yalnızca İsviçre ordusuna satış yapan yeni bir şirketin uzun vadede ayakta kalmasının mümkün olmadığını savunuyor.

İsviçre Girişimciler Birliği de yerli şirketlerin, nitelikli çalışanların ve oluşturulan ekonomik değerin büyüme aşamasında yurt dışına taşınmasından endişe edildiğini belirtiyor.

SP’li Seiler Graf’tan kriz bölgeleri uyarısı

SP Zürih Ulusal Konsey Üyesi Priska Seiler Graf ise yasa değişikliğine karşı çıkıyor. Drone girişimleriyle İsviçre ordusu arasındaki iş birliğini desteklediğini belirten Seiler Graf, İsviçre’nin savunma teknolojisindeki potansiyelini değerlendirmesi gerektiğini kabul ediyor.

Ancak tartışmanın asıl noktasının silahların hangi ülkelere ulaştırılacağı olduğunu söyleyen Seiler Graf, yeniden ihracat kurallarının gevşetilmesiyle İsviçre silahlarının insan hakları sicili tartışmalı devletlere veya savaş bölgelerine gönderilebileceğini savunuyor.

Seiler Graf, Ukrayna’ya dolaylı silah teslimatına destek verdiğini ancak yapılacak değişikliğin Suudi Arabistan gibi ülkelere yönelik ihracatı da kolaylaştırabileceğinden endişe duyduğunu ifade ediyor.

Değişiklik her girişimi doğrudan etkilemeyecek

Savunma sektöründeki her ürün Savaş Malzemeleri Yasası kapsamına girmiyor. Silahlandırılmış saldırı dronları bu yasaya tabi olurken; nakliye dronları, navigasyon sistemleri, yazılımlar ve GPS alıcıları gibi sivil ve askerî amaçlarla kullanılabilen ürünler Mal Kontrol Yasası kapsamında değerlendiriliyor.

Bu nedenle Savaş Malzemeleri Yasası değişikliğinin Zürih’teki girişimlerin büyük bölümüne doğrudan etkisi olmayacak. Buna rağmen destekçiler, oylamadan çıkacak “hayır” sonucunun uluslararası pazara İsviçre’nin güvenilir bir savunma sanayisi ortağı olmadığı yönünde olumsuz bir mesaj vereceğini savunuyor.

İlk SRG kamuoyu araştırmasına göre seçmenlerin yüzde 49’u yasa değişikliğini desteklerken yüzde 41’i karşı çıkıyor. Kararsızların oranı ise yüzde 10 seviyesinde bulunuyor.