BERN – İsviçre’de emeklilere ilk kez Aralık 2026’da ödenecek 13. AHV maaşının finansmanı, SRF televizyonunda yayımlanan “Arena” programında sert tartışmalara sahne oldu.

Tages-Anzeiger gazetesinin haberine göre, tartışmanın merkezinde standart katma değer vergisi oranının 0,4 puan artırılması bulunuyor. Federal Konsey ve parlamentonun desteklediği düzenlemeye SVP ile FDP karşı çıkıyor.

Standart KDV yüzde 8,5’e çıkacak

İsviçre halkı, 29 Kasım’da 13. AHV maaşına ek kaynak sağlamak amacıyla KDV’nin artırılıp artırılmayacağına karar verecek.

Teklif kabul edilirse standart KDV oranı yüzde 8,1’den yüzde 8,5’e, konaklama sektöründeki özel oran ise yüzde 3,8’den yüzde 4’e çıkacak. Gıda, ilaç, kitap ve gazete gibi temel ürünlerde uygulanan yüzde 2,6’lık indirimli oran değişmeyecek.

Artışın en erken 2028’in başında yürürlüğe girmesi ve AHV’ye yılda yaklaşık 1,4 ila 1,5 milyar frank ek gelir sağlaması bekleniyor. Bu gelir ile federal katkı birlikte değerlendirildiğinde, 13. maaşın oluşturduğu ilave maliyetin yaklaşık yarısı karşılanabilecek.

Baume-Schneider: AHV’nin ek gelire ihtiyacı var

Federal İçişleri Bakanı Elisabeth Baume-Schneider, halkın Mart 2024’te 13. AHV maaşını kabul ettiğini ve bu kararın uygulanmasının bir maliyeti bulunduğunu söyledi.

Ek finansman sağlanmaması durumunda AHV’nin giderek büyüyen açıklarla karşılaşacağını belirten Baume-Schneider, Federal Konseyin uzun vadeli reform çalışmalarını sürdürdüğünü ifade etti. Bakan, emeklilik yaşından sonra çalışmayı daha cazip hâle getirecek önlemlerin AHV 2030 reformunda ele alınacağını kaydetti.

Baume-Schneider, FDP’nin henüz ayrıntıları ve sağlayacağı tasarruf miktarı açıklanmayan çalışma süresi modelini gerçekçi bulmadığını belirterek, “Hayal ürünü modeller oluşturuyorsunuz” eleştirisinde bulundu.

FDP’den çalışma hayatı süresine dayalı model

FDP Eş Başkanı Susanne Vincenz-Stauffacher, partisinin 13. AHV maaşının ödenmesine karşı olmadığını ancak bunun yeni bir vergi artışıyla finanse edilmesini kabul etmediğini söyledi.

Vincenz-Stauffacher, AHV’ye federal bütçedeki mevcut vergi gelirlerinden daha fazla kaynak aktarılmasını ve bunun için başka alanlarda tasarruf yapılmasını istedi.

FDP’nin önerileri arasında, herkesin aynı yaşta emekli olması yerine çalışma hayatına başladığı tarih dikkate alınarak toplam çalışma süresinin esas alınması bulunuyor. Buna göre üniversite eğitimi nedeniyle iş hayatına geç başlayan kişilerin, genç yaşta çıraklık eğitimine başlayarak prim ödeyenlerden daha uzun çalışması gündeme gelebilecek.

Ancak programda bu modelin sağlayacağı tasarruf miktarının henüz hesaplanmadığı ve uygulanmasında ciddi sınırlandırma sorunları bulunduğu belirtildi.

Ettlin: Beklemek sorumsuzluk olur

Merkez Partili Obwalden Kanton Temsilcisi Erich Ettlin, 13. AHV maaşının maliyetinin tamamını karşılamasa bile KDV artışının önemli bir adım olduğunu söyledi.

“Yarısı hiç yoktan iyidir” diyen Ettlin, geri kalan finansman ihtiyacının gelecek AHV reformu kapsamında ele alınabileceğini belirtti.

Ettlin, “Halk 13. emekli maaşının ödenmesini istedi. Şimdi bunun finansmanını sağlamamız gerekiyor. Bazı insanlar bu parayla elektrikli bisiklet alırsa, bisiklet satıcısı da bundan kazanç sağlar” ifadelerini kullandı.

Merkez Partili siyasetçi, hiçbir karar almadan kapsamlı bir reformu beklemenin AHV’nin mali istikrarı açısından sorumsuzluk olacağını savundu.

SVP federal harcamalarda kesinti istiyor

SVP Genel Başkanı Marcel Dettling ise artan vergi ve harçların özellikle dar ve orta gelirli haneler ile gençler üzerinde baskı oluşturduğunu söyledi.

Dettling, 13. AHV maaşı için gerekli kaynağın kalkınma yardımları, iltica harcamaları ve federal personel giderlerinde yapılacak kesintilerle sağlanmasını istedi. Ancak SVP’nin bu yöndeki önerileri parlamentoda yeterli desteği bulamadı.

SVP Başkanı, genel emeklilik yaşının yükseltilmesi yerine çalışma hayatına geç başlayanların daha uzun süre çalışmasını öngören bir modelin tartışılabileceğini belirtti.

Sendikalardan FDP’ye sert suçlama

İsviçre Sendikalar Birliği Başekonomisti Daniel Lampart, ek finansmana karşı çıkan partilerin asıl hedefinin emeklilik yaşını yükseltmek olduğunu savundu.

Lampart, “yapısal reform” ifadesinin arkasında emeklilik yaşını artırma düşüncesinin bulunduğunu ileri sürdü. Yaptıkları hesaplamalara göre 13. AHV maaşının yalnızca daha uzun çalışma yoluyla finanse edilmesi hâlinde bazı çalışanların 68 veya 69 yaşına kadar çalışması gerekebileceğini söyledi.

İşletmeler maliyet artışından endişeli

İsviçre Esnaf ve Sanatkârlar Birliği Direktörü Urs Furrer de KDV artışına karşı çıktı. Furrer, teklifin AHV için kalıcı ve yeterli bir çözüm sunmadığını, ilerleyen yıllarda yeni finansman taleplerinin gündeme geleceğini savundu.

KDV artışının yalnızca şirketleri değil tüketicileri de etkileyeceğini belirten Furrer, kuaför hizmetlerinin, restoranlardaki yemeklerin ve araç tamirlerinin daha pahalı hâle geleceğini söyledi.

İlk ödeme Aralık ayında yapılacak

Yaklaşık 2,6 milyon emekliye verilecek 13. AHV maaşının başlangıçtaki yıllık maliyetinin 4 milyar frankı aşması, ilerleyen yıllarda ise 5 milyar frankın üzerine çıkması bekleniyor.

Federal tahminlere göre ek kaynak sağlanmazsa AHV’nin yıllık açığı büyüyecek. Önerilen KDV artışı kabul edilse bile 13. maaşın bütün maliyeti karşılanamayacak ve uzun vadeli çözüm için yeni bir AHV reformuna ihtiyaç duyulacak.