Yapay Zekâ İş Fırsatlarını Azaltıyor: “Çalışma Hakkı” Yeniden Gündemde
Migros’un kurucusu Gottlieb Duttweiler’in 1946 yılında savunduğu “çalışma hakkı” fikri, yapay zekâ çağında yeniden gündeme gelebilir.
ZÜRİH – Yapay zekânın şirketlerde daha fazla kullanılması, İsviçre iş gücü piyasasında özellikle mesleğe yeni başlayacak gençler açısından önemli değişikliklere yol açıyor. İşletmelerin daha önce yeni çalışanlara verilen bazı görevleri yapay zekâ sistemlerine devretmesi, giriş seviyesindeki iş fırsatlarının azalmasına neden oluyor.
Watson’da yayımlanan Pascal Michel imzalı habere göre, Basel’de görev yapan Prof. Markus Lill, yapay zekânın ilaç geliştirme süreçlerine sağlayacağı katkıların yanı sıra istihdam üzerindeki olumsuz etkilerine de dikkat çekti.
Lill, şirketlerin başlangıç seviyesindeki görevleri yapay zekâya devrederken daha çok deneyimli çalışanları tercih ettiğini belirtti. Bu eğilimin devam etmesi hâlinde gelecekte deneyimli personelin nasıl yetişeceği sorusunun ortaya çıkacağını ifade etti.
Devlet güvenceli başlangıç işleri önerisi
Prof. Lill, gençlerin çalışma hayatına girebilmesi ve mesleki deneyim kazanabilmesi için devlet tarafından güvence altına alınan başlangıç seviyesinde iş imkânlarının tartışılabileceğini söyledi.
Bu sistemin, yapay zekâ kullanan şirketlerden alınabilecek özel vergilerle finanse edilmesi de öneriler arasında yer aldı. Ancak söz konusu düşünce henüz somut bir siyasi girişim veya yasa tasarısı değil.
Lill’in önerisinin temelinde, gençlerin ilk işlerini bulamaması durumunda birkaç yıl sonra şirketlerin ihtiyaç duyduğu deneyimli çalışanların da yetişemeyeceği endişesi bulunuyor.
Başlangıç seviyesindeki ilanlar yüzde 32 azaldı
Jobs.ch tarafından hazırlanan 2026 Yapay Zekâ Raporu’nda, İsviçre’deki 7,3 milyon iş ilanı incelendi. Araştırmaya göre 2025 yılında başlangıç seviyesindeki pozisyonların oranı, 2019-2022 dönemi ortalamasına kıyasla yüzde 32 azaldı.
Gerilemenin özellikle pazarlama, finans, insan kaynakları ve idari işler gibi yapay zekânın yoğun biçimde kullanılabildiği ofis mesleklerinde görüldüğü belirtildi. Bununla birlikte her iş kaybının doğrudan yapay zekâdan kaynaklandığı kesin olarak ortaya konulmuş değil. Yapay zekâ bazı görevleri ortadan kaldırırken yeni uzmanlık alanları ve iş fırsatları da oluşturuyor.
“Çalışma hakkı” ilk kez 1894’te oylandı
Devletin vatandaşlarına çalışma imkânı sağlaması düşüncesi İsviçre açısından yeni değil. Sosyal Demokratların öncülük ettiği “çalışma hakkının güvence altına alınması” girişimi, 3 Haziran 1894’te halkoyuna sunuldu.
Girişim, ekonomik kriz ve işsizliğe karşı her İsviçre vatandaşına yeterli bir iş sağlanmasını amaçlıyordu. Ancak yalnızca erkeklerin oy kullanabildiği referandumda seçmenlerin yüzde 19,75’i girişimi destekledi. Teklif bütün kantonlarda reddedildi.
Duttweiler 1946’da fikri yeniden gündeme getirdi
“Çalışma hakkı” tartışması, 1929’daki Büyük Buhran’ın ardından yeniden önem kazandı. İsviçre’de işsizliğin 1928 ile 1936 yılları arasında yaklaşık on kat artması üzerine konu tekrar siyasi gündeme taşındı.
Migros’un kurucusu Gottlieb Duttweiler’in kurduğu Bağımsızlar Birliği, 1946 yılında “Çalışma Hakkı” adlı halk girişimini seçmenlerin önüne getirdi.
Girişim; devletin geçimi sağlayacak ücretlerle tam istihdamı güvence altına almasını, özel sektörün iş oluşturmasının desteklenmesini ve ihtiyaç hâlinde kamu projelerinin devreye alınmasını öngörüyordu. Uygun iş sağlanamayan kişilere yeterli gelir desteği verilmesi de talep ediliyordu.
Federal Konsey ve Parlamento girişimin reddedilmesini önerdi. 8 Aralık 1946’daki halkoylamasında teklif yalnızca yüzde 19,19 destek aldı ve bütün kantonlarda reddedildi.
Eski fikir, yeni bir tartışma
Duttweiler’in yaklaşık 80 yıl önce savunduğu çalışma hakkının bugünkü koşullarda nasıl uygulanabileceği henüz belirsiz. Devlet garantili işler ve yapay zekâ vergisi gibi öneriler; finansman, özel sektörün sorumluluğu ve iş gücü piyasasına müdahale gibi önemli soruları beraberinde getiriyor.
Buna karşılık gençlerin çalışma hayatına giriş yollarının daralması, yalnızca kısa vadeli bir işsizlik sorunu olarak görülmüyor. Şirketlerin gelecekte ihtiyaç duyacağı deneyimli çalışanların yetişmesi için gençlere ilk iş ve mesleki tecrübe fırsatı sunulmasının gerekli olduğu vurgulanıyor.
Yapay zekânın istihdam üzerindeki uzun vadeli etkisi henüz kesinlik kazanmasa da “çalışma hakkı” tartışmasının yeni teknolojik dönüşümle birlikte yeniden İsviçre siyasetinin gündemine girebileceği değerlendiriliyor.
Bu haber toplam 313 defa okunmuştur




Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.