Haber: Musa Acar

BERN -  Lobi temsilcilerinden katolik Valais/Wallis kantonundan Hrıstiyan Demokrat Halk Partisi (CVP/PDC) milletvekili Buttet Yannick'in askeriyede rütbesi kurmay yarbay. İsviçreli şirketlerin haram eti helal etten daha pahalıya ithal ettikleri için ayrımcılık yaşadıkları iddiası ile 18.12.2015 tarihinde Federal Meclisten iki talepte bulunmuştu. Mecvcut kanunlara göre ithalden sonraki İsviçre içi ticarette sadece ilk el değiştirmede etin helal olup olmadığını deklare etme mecburiyeti var. Daha sonraki safhalarda yok. Yannick helal etin ticarette her el değiştirdiğinde deklare edilmesini talep etti. Gerekçe olarak ucuz helal et kontenjanı ile ithal edilen mamüllerin helal et istemeyenler tarafından da yenildiğini iddia etmişti. Federal Hükümet daha önce bu iddiayı doğrulayan ipuçları bulunmadığını 21.08.2013 tarihinde cevaplamış olmasına rağmen ağırlıklı olarak CVP/PDC milletvekillerinden oluşan haram et lobisi, tarım bakanlığını bu konularda 2010 ve 2011 yıllarındaki olaylar hakkında uyardığını iddia etmişti.

Ayrıca helal etin, haram olandan CHF 10.- daha ucuza ithal edildiğinden hareketle helal et kontenjanına, aradaki ücret farkını kapatmak için ek gümrük ücreti alınmasını talep etmişti. Federal Hükümet 2013 yılındaki cevabında bunun anayasadaki din ve vicdan hürriyetine uymayacağını ifade etmişti.

Yannick'in 2015 girişimine mecliste imzaları ile destek veren et ve çiftçi lobisinden 10 milletvekilleri (MV) profilleri şöyle: Jacques Bourgeois İsviçre Çiftçiler Birliği direktörü ve Hür Demokrat Parti (FDP/RL) Vaud/Waadt MV, Christine Bulliard-Marbach öğretmen ve çiftçi CVP/PDC Fribourg MV, Jean-Paul Gschwind baytar ve askeriyede rütbesi er CVP/PDC Jura MV, Fabio Regazzi avukat noter CVP/PDC Ticino MV, Markus Ritter çiftçi ve ekonomi mühendisi askeri rütbesi  onbaşı CVP/PDC St. Gallen MV, Franz Ruppen avukat ve noter yüzbaşı sağcı İsviçre Halk Partisi (SVP/UDC) Valais MV, Roberto Schmidt hukukçu askeri rütbesi er CVP/PDC Valais MV, partisinde müslüman ve yabancılere karşı duruşları ile dikkat çeken Walter Wobmann tüccar askeri rütbesi onbaşı SVP/UDC Solothurn MV, Guillaume Barazzone avukat Cenevre Çevre ve Güvenlik bakanlığında bürokrat CVP/PDC Cenevre MV, Jean-Luc Addor avukat yüzbaşı SVP/UDC Valais MV. Özetle haram et lobisinin imzacılarının parti dağılımında dikkati çeken bunlar arasında hiç bir sol partinin bulunmaması. Haram et lobisinin imzacılarından hepsi orta-sağ partilerin Milletvekilleri. 7'sinin Hristiyan Demokrat Halk Partisinden CVP/PDC, 3'ünün sağcı Halk Partisi SVP/UDC'den ve birinin Hür Demokrat FDP'den olmaları dikkat çekiyor.

Mevcut kanuni düzen

İsviçre kanunları büyükbaş hayvanları uyuşturmadan kesmeyi yasaklıyor. Yüzyıllardır yahudilere bu konuda sıkıntı veren hrıstiyan çoğunluk geçen yüzyılda bu baskıların zamana ve hukuka uymadığı için uyuşturmadan kesilen hayvanların İsviçre dışından ithaline izin vermişti. Yahudilere verilen bu imtiyazdan müslümanlarda istifade ediyor. Gümrük uygulamasında hem yahudilerin koşer hem müslümanların helal et ihtiyaçları için uyuşturulmadan kesilen et ithaline ayrı bir gümrük kontenjanı ile izin veriliyor. Et lobisi din hürriyetine zarar vermemek için bu ithali yasaklamayalım ama haram et seviyesine kadar pahalılaştıralım mücadelesini verdi.

Hayvansevenler desteklemedi

Mayıs ayında mcliste büyük kamerada yapılan tartışmalarda Federal Yüksek Okul ETH'dan mezun Agronom ve öğretmen olan Sosyal Demokrat Schaffhausen MV Martina Munz helal ete karşı bu özel girişime karşı çıktı. Et lobisinin hayvanları koruma argümanının yanlış olduğunu ifade etti. Sadece Liechtenstein, İzlanda, Norveç, İsveç ve Yeni Zelandada İsviçrede olduğu gibi uyuşturarak kesildiğini, dünyadaki diğer bütün ülkelerde uyuşturma zorunluluğu olmadığı için şimdi helal ete karşı hayvan koruma argümanını kullananların doğru konuşmadıklarını ifade etmişti. Yani et lobisinin Arjantin ve diğer uzak ülkelerden getirdikleri etlerin uyuşturulmadan kesildiğine dikkat çekerek hayvan koruma iddiasının ikiyüzlülük olduğuna dikkat çekmişti. Helal etteki ucuzluğun, müslümanları hayvanın sakatatları dahil her yerini kullandığı için, haram eti ithal edenlerin etlerinin pahalı olmasının ana sebeplerinden birisinin ise et lobisi tarafından pahalı bonfile ithal etmesine dayandığını seslendirmişti.

Hedef sadece helal et ithalini pahalıştırmak

Sağ parti SVP/UDC Zürih MV Alfred Heer genel kurulda komisyon üyelerine yahudi koşer et ithalinden politik doğruculuk için mi bahsetmiyorsunuz? Gümrükle pahalandırma teklifini sadece helal ete mi? Yoksa koşer et içinde geçerlimi? sorularına komisyon adına lise öğretmeni ve vakıf yöneticisi CVP/PDC Luzern MV Schönenberger Andrea Gmür koşer etin İsviçre dışında daha az üretildiği için koşer ette ucuzluk problemi olmadığından pahalandırma girişimin sadece helal et ithalini hedef aldığını söyledi. 3 Mayıs 2017 oturumunda sağcı partilerin çoğunluğu ile et lobisinin teklifi 117 evet oya karşı 40 ret ve 20 çekimser oy ile 'Nationalrat/Conseil national' isimli büyük kamerada kabul olmuştu.

Kantonlar kamerasındaki oylama

Kantonları temsil edildiği 'Staenderat/Conseil des Etats' isimli küçük kamerada 2017 yaz 10. oturumunda komisyon, genel kuruldan haram et lobisinin teklifini ret etmelerini talep etti. Komisyon adına söz alan FDP ZH MV mühendis ve işadamı Ruedi Noser İsviçrenin yılda 22'500 ton kırmızı et ithal ederken bunun sadece 2,3% helal et olduğuna dikkat çekerek kişi başına yılda sadece 1,3 kilogram helal etin ithal edildiğine işaret etti. Halbuki helal olmayan ette tüketim kişi başına yılda 15 kg. Bu kadar küçük bir azınlık için talep edilen bürokratik işlemlerin gereksiz olduğunu ifade ederek teklifin reddini istemişti.

Küçük kamerada SP Baseli temsil eden MV ve KOBİ yöneticisi Anita Fetz kendisinin hayvanları korumak istediğini ancak et lobisinin bu teklifinin bunu hedeflemediğine, partideki arkadaşlarının hayvanları korumak için verdikleri tekliflerin sağcı MV tarafından bürokratik engel argümanı ile ret edilmesine rağmen şimdi kalkıp 2% helal et için aynı bürokratik işlemleri yapmak istemelerinin doğru olmadığını ifade etti. Helal etin İsviçre piyasasının dengesini bozuyormuş iddiasını ortaya atanlara, MV Fetz'in 2% ile piyasanın dengesi nasıl bozuluyormuş sorusu mecliste cevapsız kaldı. Et ithalatının 98% elinde tutan lobiye hitap eden Fetz hayvanları canlı olarak kamyonlara yükleyip Almanya, İtalya, Portekiz gibi ülkelerde uyuşturmadan kesilip tekrar İsviçreye getirilmesi mi hayvan hakları uyuyor? soruları da cevapsız kaldı. Haram et lobisinin girişiminin, kendi rantını korumaktan başka hiç bir mantıklı gerekçesi olmadığı meclis tartışmasında belli olmasına rağmen küçük kamera et lobisinin teklifini 22 kabul 9 ret ve 2 çekimser oyla kabul etti.

Yol haritası

Her iki kamerada kabul edilen et lobisinin teklifinin detaylarını hazırlaması için büyük kameranın ekonomi komisyonunun 2 sene vakti var. Bu teklif aciliyet içermediği için komisyon bu süreyi kullanabilir. Uygun görürse gerekli kanuni düzenlemeleri yapar. Bu durumda kanuni düzenlemeler mecliste tekrar oylanır. Referanduma gidilmez ise kanuni düzenleme yürürlüğe girebilir. İsviçrede anayasa mahkemesi görevi ifa eden Federal Mahkeme, Federal Meclisin kanunlarına anayasaya aykırı diye geçersiz muamelesi yapamıyor. Bunun gerekçesi halk oylamasının, hukukun üstünlüğü gibi diğer argümanlarla çatışması halinde halkın iradesinin üstün tutulması. Çoğunluğun menfaatine olan bu düzenlemede azınlıkların haklarını koruma enstrümanları zayıf kalmakta. Halk oylamasına açık federal kanunlar bu sebeple anayasaya aykırı diyerek en üst mahkemeler tarafından dahi geçersiz sayılamıyor İsviçrede. Katonların yani eyaletlerin kanunlarının hukuka aykırı olduğuna karar kılarsa bunları Federal Mahkeme hükümsüzdür sayabiliyor.

İlerisi için mümkün olan diğer bir alternatif ekonomi komisyonu, et lobisinin genel kurula kabul ettirdiği bu teklifi uygun görmez ise kendi gerekçelerini açıklayarak kanuni düzenleme yapmaz. Bu durumda helal ete ek gümrük uygulanmaz. Müslümanlar ile ilgili algılar üzerine hesap ve emek sarf edenlerin çok olduğu bir coğrafyada iki sene içinde ortamın nasıl olabileceğini önceden kesin öngörebilmek mümkün değil ancak bu son alternatif yani ekonomi komisyonunun genel kurula muhalif tutum alması bugün itibarı ile çok yüksek ihtimal olarak değerlendirilmemeli.