BERN - İsviçre’de 27 Eylül 2026 Pazar günü yalnızca ülke genelindeki referandumlar değil, kantonları ilgilendiren çok sayıda düzenleme de oylanıyor. Bern, Basel-Landschaft, Basel-Stadt, Cenevre, Graubünden, Luzern, Schaffhausen, Vaud ve Zürih kantonlarında seçmenler farklı başlıklarda karar verecek.

Zürih’te ötenazi tartışması

Günün dikkat çeken başlıklarından biri Zürih kantonunda ötenazi uygulamasına ilişkin düzenleme. Oylamayla, kantondaki çeşitli hastane ve bakım kuruluşlarında destekli intihar uygulamasına izin verilmesinin önünün açılması gündemde.

Kanton seçmenleri ayrıca ilkokul öğretmenlerinin ders öncesi ve sonrası hazırlık çalışmalarına daha fazla zaman ayırabilmesi için yapılması planlanan düzenlemeyi de oylayacak. Düzenlemenin kanton ve belediyelere yıllık yaklaşık 83 milyon İsviçre frangı ek maliyet getirmesi bekleniyor.

Cenevre’de doğum kontrolü için kamu desteği

Cenevre’de seçmenlerin önündeki başlıklardan biri doğum kontrol yöntemlerinin ücretsiz hale getirilmesi. Öneri kabul edilirse kanton, doğum kontrol araçlarının maliyetini üstlenecek.

Cenevre’de ayrıca Fransa’daki ulaşım altyapısının geliştirilmesine yönelik 39,5 milyon İsviçre frangı tutarında bir kredi de oylanıyor. Bunun yanı sıra kiracıların oturdukları konutları daha kolay satın alabilmesine yönelik bir düzenleme ve Batı İsviçre Uygulamalı Bilimler Üniversitesi’ne yapılacak kanton katkısı da sandıkta olacak.

Graubünden’de 16 yaşında oy hakkı

Graubünden kantonunda ise siyasi katılım yaşının düşürülmesi tartışılıyor. Oylamanın kabul edilmesi halinde 16 ve 17 yaşındaki gençler kanton düzeyindeki seçim ve referandumlarda oy kullanabilecek.

Düzenleme kanton parlamentosunda daha önce 73'e karşı 34 oyla kabul edilmişti. Ancak partiler arasında konuya ilişkin görüş ayrılıkları bulunuyor.

Basel-Stadt’ta gösterilere ilişkin yeni düzenleme

Basel-Stadt’ta “Anti-Chaoten-Initiative” adı verilen girişim oylanıyor. Düzenleme, izinsiz gösteriler sırasında meydana gelen zararlar ve polis masrafları konusunda belirli durumlarda göstericilerin sorumlu tutulmasını öngörüyor.

Kanton hükümeti girişime karşı çıkıyor. Hükümet, düzenlemenin toplantı ve ifade özgürlüğü gibi temel haklar açısından soru işaretleri doğurabileceğini ve sorumluların belirlenmesinde uygulama sorunları yaşanabileceğini savunuyor.

Basel-Stadt’ta ayrıca Rundhofhalle adlı fuar alanının Tarih Müzesi, Devlet Arşivi ve Üniversite Kütüphanesi için bir koleksiyon merkezi olarak kullanılması da oylanıyor.

Luzern’de futbol ve hokey maçlarında daha sıkı önlemler

Luzern’de gündemin önemli başlıklarından biri futbol ve buz hokeyindeki taraftar şiddeti. Öneri, özellikle erkeklerde en üst lig karşılaşmaları çevresindeki şiddet ve maddi hasarlara karşı daha sıkı önlemler getirilmesini amaçlıyor.

Bunlar arasında stadyum girişlerinde ve taraftar taşımacılığında kimlik kontrolleri bulunuyor. Konuk takım taraftarlarının gidiş ve dönüş yolculukları için de daha sıkı kurallar öngörülüyor. Girişimin bazı bölümleri üst hukuk kurallarına aykırı olduğu gerekçesiyle geçersiz sayılırken, kanton parlamentosu alternatif bir düzenleme hazırladı.

Luzern’de ayrıca mağazaların çalışma saatleri, kantonun ekonomik tanıtımı ve Reussbühl Kantonal Okulu binasının gelecekteki kullanımı da oylamaya sunuluyor.Vaud kantonunda yüzde 12’lik vergi indirimi önerisi

Vaud kantonunda seçmenler kapsamlı bir vergi indirimi önerisini değerlendiriyor. “Herkes için vergi indirimi – orta sınıfın satın alma gücünü yeniden tesis etmek” başlıklı girişim, gerçek kişilerin kanton gelir vergisi ve servet vergisinin yanı sıra emeklilikten elde edilen bazı sermaye ödemelerine uygulanan verginin yüzde 12 oranında düşürülmesini öngörüyor.

Düzenlemenin kabul edilmesi halinde indirimin 2027 vergi döneminden itibaren uygulanması planlanıyor.

Bern’de eğitim kalitesi oylanıyor

Bern kantonunda “Bern Eğitim Girişimi” adı verilen teklif halkın önünde. Girişim, yüksek ve ülke genelinde eşit eğitim kalitesinin kanton anayasasında açık bir görev olarak yer almasını istiyor.

Teklif ayrıca kanton ve belediyelerin eğitim için gerekli mali ve personel kaynaklarını sağlamasını, yeterli sayıda nitelikli öğretmen ve eğitim uzmanının istihdam edilmesini öngörüyor.

Basel-Landschaft’ta arazi değer artışı için yeni vergi

Basel-Landschaft kantonunda ise imar değişikliklerinden kaynaklanan arazi değer artışlarına yönelik yeni bir vergi mekanizması tartışılıyor.

Girişim, imar planındaki değişiklikler sonucunda ortaya çıkan değer artışının yüzde 30'una kadar vergi alınabilmesini öngörüyor. Verginin hesaplanmasında yetkinin belediyelerden kanton vergi idaresine geçirilmesi de teklifin unsurları arasında. Kanton parlamentosu ise girişime karşı alternatif bir düzenleme hazırladı.

Schaffhausen’de kent içinde hız sınırı tartışması

Schaffhausen kantonunda “trafik akışı girişimi” kapsamında kent içindeki kanton yollarında hız sınırının temel olarak saatte 50 kilometre olması öneriliyor.

Toplu taşımanın kullandığı yollarda trafik akışının gereksiz biçimde yavaşlatılmaması ve hız sınırına getirilecek istisnaların sınırlı tutulması öngörülüyor. Kanton parlamentosu da girişime karşı bir karşı teklif hazırladı

İsviçre’de federal düzeydeki referandumlarla birlikte gerçekleşen bu kantonal oylamalar, ülkenin doğrudan demokrasi sisteminin yerel düzeydeki kapsamını da ortaya koyuyor. Dokuz kantonda seçmenler bugün eğitim, sağlık, vergiler, ulaşım, spor güvenliği, siyasi katılım ve sosyal politikalar gibi farklı alanlarda karar verecek.