BERN – İsviçre’de evli çiftlerin nasıl vergilendirileceğine ilişkin tartışma yeniden halkın önüne geliyor. Seçmenlerin yüzde 54’ü, 8 Mart 2026’daki referandumda bireysel vergilendirmeye “evet” demişti. Federal Konsey de yeni sistemin 2032 yılında yürürlüğe girmesini kararlaştırmıştı.

Bireysel vergilendirme sistemine göre eşler, medeni durumlarından bağımsız olarak ayrı vergi beyannamesi verecek ve herkes kendi geliri ile serveti üzerinden vergilendirilecek.

Ancak Merkez Parti’nin hazırladığı “Evli Çiftler İçin Adil Federal Vergiler – Evlilik Ayrımcılığına Son” başlıklı halk girişimi, bu düzenlemeyi federal düzeyde durdurabilir. Girişim, 29 Kasım 2026’da halkın ve kantonların oyuna sunulacak.

Tages-Anzeiger’in haberine göre⁠, girişim kabul edilirse eşlerin gelirleri doğrudan federal verginin hesaplanmasında birleştirilecek. Aynı zamanda evli çiftlerin benzer ekonomik koşullardaki bekârlara göre daha fazla vergi ödememesi güvence altına alınacak. İsviçre Federal Maliye Bakanlığı da girişimin bireysel vergilendirmeye karşı ortak vergilendirme modelini öngördüğünü doğruluyor.

Neden aynı konu yeniden oylanıyor?

Merkez Parti’nin girişimi, mart ayındaki referandum sonucuna tepki olarak hazırlanmadı. Girişim için toplanan imzalar Mart 2024’te Federal Şansölyeliğe teslim edilmişti.

Merkez Parti, halkın mart ayında esas olarak “evlilik cezasının” kaldırılmasına karar verdiğini ancak bunun hangi vergi modeliyle gerçekleştirileceği konusunda seçim yapamadığını savunuyor. Parti bu nedenle girişimini geri çekmedi.

Merkez Parti, iki önerinin aynı gün oylanmasını istemiş ancak bu talep Parlamento tarafından kabul edilmemişti. Böylece seçmenler, yaklaşık dokuz ay arayla birbirine zıt iki vergi modeli hakkında karar vermek zorunda kaldı.

Üç farklı model tartışılıyor

Girişim kabul edilirse uygulanacak sistemin ayrıntılarını Parlamento belirleyecek. Tartışılan modeller arasında tam bölüştürme, kısmi bölüştürme ve alternatif vergi hesaplaması bulunuyor.

Tam bölüştürme modelinde eşlerin gelirleri birleştirilecek ve uygulanacak vergi oranını belirlemek için toplam gelir ikiye bölünecek.

Kısmi bölüştürmede ise toplam gelir 1,7 veya 1,9 gibi daha düşük bir katsayıya bölünecek.

Alternatif hesaplama modelinde evli çiftlerin vergisi iki kez hesaplanacak. İlk hesaplama mevcut ortak vergilendirme sistemine, ikinci hesaplama ise evli olmayan kişilere uygulanan kurallara göre yapılacak. Çift, hesaplanan iki tutardan daha düşük olanını ödeyecek.

Parlamentonun girişimi üç yıl içerisinde yasaya dönüştürmesi gerekiyor. Yeni düzenleme 1 Ocak 2030’a kadar yürürlüğe girmezse Federal Konsey, alternatif vergi hesaplamasını kararname yoluyla uygulamak zorunda kalacak.

Kimler avantajlı çıkabilir?

Uygulanacak modele göre kazanan ve kaybeden kesimler değişecek. Tam bölüştürme sisteminden özellikle tek kişinin çalıştığı ve gelirin yüksek olduğu evliliklerin yararlanması bekleniyor.

Alternatif hesaplama ise gelirleri birbirine yakın olan çiftlere daha fazla avantaj sağlayabilir. Ancak bu sistemde evli çiftler için “evlilik cezası” ortadan kalkarken bazı durumlarda “evlilik ikramiyesi” ortaya çıkabilecek.

Vergi kayıplarının sınırlandırılması halinde bekârların, evli olmayan çocuklu çiftlerin veya yalnız çocuk yetiştiren ebeveynlerin daha yüksek vergiyle karşılaşabileceği belirtiliyor. İkinci eşin çalışma oranını artırmasına yönelik ekonomik teşvikin de bireysel vergilendirmeye kıyasla azalabileceği ifade ediliyor.

Milyarlarca franklık vergi kaybı ihtimali

Federal Vergi İdaresinin hesaplamalarına göre alternatif vergi modelinin yıllık maliyeti 680 milyon ile 1,4 milyar frank arasında değişebilir.

Tam bölüştürme sisteminde vergi gelirlerindeki kaybın yıllık 2,3 ila 3 milyar franka, 1,7 katsayılı kısmi bölüştürmede ise 1,4 ila 2,1 milyar franka ulaşabileceği tahmin ediliyor.

Mart ayında kabul edilen bireysel vergilendirmenin ise devlete yıllık yaklaşık 700 milyon frank gelir kaybı yaşatması bekleniyor.

Federal ve kantonal sistemler ayrışabilir

Girişim yalnızca doğrudan federal vergiyi kapsıyor. Kabul edilmesi halinde federal düzeyde evli çiftlerin ortak vergilendirilmesi gerekirken, kantonlarda 2032’den itibaren bireysel vergilendirme uygulanabilir.

Bu durumda evli çiftler federal vergi için ortak, kanton ve belediye vergileri için ayrı beyannameler vermek zorunda kalabilir. Parlamentonun bu karmaşayı önlemek amacıyla mart ayında kabul edilen bireysel vergilendirme yasasını yeniden değiştirmesi gündeme gelebilir.

Böyle bir yasa değişikliğine karşı referandum başlatılması halinde İsviçre halkı, evli çiftlerin vergilendirilmesi konusunda üçüncü kez sandık başına gidebilir.

Merkez Parti ile SVP girişimi desteklerken FDP, SP, Yeşiller ve Yeşil Liberal Parti bireysel vergilendirme sisteminden yana tavır alıyor. Federal Konsey ve Parlamento da seçmenlere Merkez Parti’nin girişimini reddetme çağrısında bulunuyor.