ZÜRİH - İsviçre’de erken emeklilik tartışmaları yeniden alevlendi. Federal Hükümet’in (Bundesrat) hazırladığı yeni plana göre, erken emeklilik yaşı 58’den 63’e yükseltilecek. NZZ’nin haberine göre bu değişiklik, her yıl on binlerce çalışanı doğrudan etkileyecek ve çalışanların yaklaşık dörtte biri bu düzenlemeden etkilenecek.

Plan, AHV Reformu 2030 kapsamında gündeme getirilirken, özellikle bireysel özgürlükler açısından ciddi eleştirilere yol açtı. Uzmanlara göre bu adım, çalışanların kendi emeklilik zamanlarını belirleme hakkına “açık bir müdahale” anlamına geliyor.

“Kendi geleceğini belirleme hakkına müdahale”

VZ Vermögenszentrum’dan emeklilik uzmanı Karl Flubacher, NZZ’ye yaptığı değerlendirmede, “İnsanların erken emekliliği tercih etmeleri için birçok haklı nedeni var. Devletin bunu sınırlaması ciddi bir müdahaledir” ifadelerini kullandı.

Bugün İsviçre’de birçok emeklilik fonu (Pensionskasse), çalışanlara 58 yaşından itibaren emekli olma imkânı tanıyor. Özellikle erkek çalışanların dörtte biri 63 yaşından önce emekli oluyor.

İşini kaybedenler için risk büyüyor

Yeni düzenlemenin en tartışmalı yönlerinden biri de işini kaybeden ileri yaş çalışanlar üzerindeki etkisi. Mevcut sistemde 58 yaşından sonra işsiz kalan kişiler erken emeklilikle sistemde kalabiliyor. Ancak yeni düzenleme yürürlüğe girerse, bu kişiler emeklilik fonundan maaş almak yerine sadece birikimlerini çekmek zorunda kalabilir.

NZZ’ye göre hükümet, zorunlu durumlarda emeklilik yaşını 60’a çekmeyi değerlendiriyor. Ancak bu çözüm de tüm mağduriyetleri ortadan kaldırmıyor.

Hükümetin gerekçesi: İş gücü açığı

Federal Sosyal Sigortalar Dairesi (BSV) Direktörü Doris Bianchi’ye göre erken emeklilik çoğunlukla yüksek gelirli ve daha az fiziksel yük altında çalışan kesim tarafından tercih ediliyor. Bu nedenle yaş sınırının yükseltilmesiyle iş gücüne katılımın artırılması ve kalifiye eleman açığının azaltılması hedefleniyor.

Ancak uzmanlar, sorunun temelinde farklı nedenler olduğunu savunuyor. Flubacher’a göre şirketler, yaşlı çalışanların maliyetinin yüksek olması nedeniyle genç çalışanları tercih ediyor. Bu nedenle çözümün yasaklar değil, sistemsel düzenlemeler olması gerektiği vurgulanıyor.

Sağlık durumu göz ardı ediliyor

Erken emekliliğin önemli nedenlerinden biri de sağlık sorunları. Uzmanlara göre ağır hastalığı olan kişilerin çalışmaya zorlanması hem adaletsiz hem de sosyal açıdan sorunlu. “Sağlığı kötü olan birini 63 yaşına kadar çalışmaya zorlamak doğru değil” değerlendirmesi yapılıyor.

3. sütun (Säule 3a) da etkilenecek

Plan sadece emeklilik fonlarını değil, bireysel emeklilik sistemi olan Säule 3a’yı da kapsıyor. Bugün 60 yaşından itibaren çekilebilen bu birikimlerin de yeni düzenlemeyle sınırlandırılması gündemde. Bu durum, vergi planlaması açısından da çalışanlar için dezavantaj yaratabilir.

Yeni tartışmalar kapıda

NZZ’nin aktardığına göre uzmanlar, bu tür kısıtlamaların çalışanları “arka kapı çözümleri” aramaya itebileceği konusunda uyarıyor. Örneğin, erken emeklilik için şirket kurma gibi yolların artabileceği belirtiliyor.

Federal hükümetin planı henüz detaylı şekilde açıklanmadı. Ancak vernehmlassung (görüş alma süreci) başlamadan önce bile, İsviçre’de emeklilik sistemi üzerine sert bir siyasi tartışmanın kapıda olduğu açıkça görülüyor.