ZÜRİH – İsviçre’de para cezasını veya adli para cezasını ödemeyen kişiler, borcun tahsil edilememesi durumunda ikame hapis cezasıyla karşı karşıya kalabiliyor. Ödeme yapılmamasının nedeni ister maddi imkânsızlık isterse ödeme isteksizliği olsun, ceza belirli sayıda hapis gününe dönüştürülüyor.

NZZ’nin haberine göre, para cezalarında ülke genelinde tek tip bir dönüşüm oranı bulunmuyor. Ancak birçok mahkeme, ödenmeyen her 100 frank için bir günlük hapis cezası hesaplıyor. İkame hapis cezası en fazla 90 gün olabiliyor.

Cezaevine girişlerin önemli bölümünü oluşturuyor

Para cezaları ve adli para cezaları nedeniyle uygulanan ikame hapis cezaları, İsviçre’de cezaevlerine yapılan girişlerin yarısından fazlasını oluşturuyor. Federal İstatistik Dairesinin verilerine göre, ödenmeyen para cezalarının hapis cezasına dönüştürüldüğü vakaların sayısı 2000 yılından bu yana dört kattan fazla arttı. Bu kapsamda 2024 yılında 3 bin 935 kişi cezaevine girdi.

Vakaların büyük bölümünün ağır suçlardan değil, trafik ve toplu taşıma kurallarının ihlal edilmesinden kaynaklandığı belirtiliyor. Zürih kantonunda 2019 yılında yapılan bir araştırmaya göre, ikame hapis cezasına çarptırılanların yüzde 69’u trafik veya yolcu taşımacılığı düzenlemelerini ihlal etmişti.

Tek bir kez biletsiz seyahat etmek doğrudan hapis cezasına yol açmıyor. Ancak aynı ihlalin tekrarlanması, hakkında ceza davası açılması ve verilen para cezasının ödenmemesi halinde kişi cezaevine girebiliyor.

Araştırmalar, hapis cezasının her zaman beklenen caydırıcı etkiyi göstermediğini de ortaya koyuyor. Zürih’te yapılan çalışmaya katılanların yaklaşık üçte biri, cezaevinde geçirdiği süreden dolayı herhangi bir utanç veya suçluluk hissetmediğini belirtti.

47 KİŞİNİN 35 BİN FRANKLIK CEZASI ÖDENDİ

Tartışmalar sürerken “Freiheitsfonds” adıyla kurulan Özgürlük Fonu, maddi imkânsızlıklar nedeniyle cezalarını ödeyemeyen kişilere destek vermeye başladı.

“Yoksulluğa hapis yok” sloganıyla yürütülen kitlesel fonlama kampanyasında yaklaşık 100 bin frank bağış toplandı. Fon, yaz aylarından bu yana 47 kişinin toplam 35 bin frank tutarındaki para cezasını ödedi.

Dernek, bu ödemeler sayesinde söz konusu kişilerin toplam 451 gün hapis yatmasının önüne geçildiğini açıkladı. Destek, özellikle cezaevine giriş çağrısı alan veya ikame hapis cezasını çekmeye başlamış kişilere veriliyor.

BİR GÜNLÜK HAPSİN MALİYETİ 300 FRANGA ULAŞIYOR

Derneğin girişimi, kamu harcamaları açısından da dikkat çekiyor. İsviçre’de bir kişinin cezaevinde tutulmasının günlük maliyetinin yaklaşık 200 ila 300 frank arasında olduğu belirtiliyor.

Bu nedenle ödenmeyen düşük miktarlı bir toplu taşıma cezası, birkaç günlük hapis uygulandığında devlete binlerce franga mal olabiliyor. Örneğin 700 franklık bir cezanın yedi günlük hapse dönüştürülmesi, kamuya yaklaşık 2 bin franklık ek maliyet getirebiliyor.

İsviçre’de birçok cezaevinin kapasite sorunuyla karşı karşıya olduğu dikkate alındığında, küçük para cezaları nedeniyle uygulanan hapis cezalarının ceza infaz sisteminin yükünü artırdığı ifade ediliyor.

PARLAMENTO REFORM ÖNERİSİNİ REDDETTİ

Vaud Kantonu Sosyal Demokrat Parti Ulusal Konsey Üyesi Jessica Jaccoud, 5 bin franga kadar olan para cezalarının hapse dönüştürülmesi yerine başka yaptırımlar uygulanmasını önermişti.

Federal Konsey öneriye olumlu yaklaşmasına rağmen Ulusal Konsey reform talebini reddetti. Parlamento çoğunluğu, adalet sisteminin herkese eşit davranması gerektiğini ve kişilerin maddi imkânlarının sınırlı olması nedeniyle verilen cezaların ortadan kaldırılamayacağını savundu.

Özgürlük Fonu ise bu kararın hemen ardından yardım kampanyasını başlattı.

Derneğin uygulaması eleştiriliyor

Fonun çalışmaları, bir taraftan vergi mükelleflerinin üzerindeki yükü azaltması ve cezaevlerindeki yoğunluğu hafifletmesi nedeniyle destek görüyor. Diğer taraftan, bir derneğin mahkemeler tarafından verilen cezaları sistemli biçimde ödemesinin devletin yaptırım gücünü zayıflatabileceği belirtiliyor.

Eleştirmenler, cezaların üçüncü kişiler tarafından ödenmesinin bireysel sorumluluk duygusunu azaltabileceğini savunuyor. Maddi imkânları sınırlı kişilerin biletsiz seyahat etmek zorunda olmadığı, toplu taşıma masraflarının temel sosyal yardım ödeneğine dâhil edildiği de hatırlatılıyor.

TOPLUM HİZMETİ ÇÖZÜM OLABİLİR

Para cezalarının toplum hizmetine çevrilmesi İsviçre’de belirli şartlar altında mümkün. Ancak hem ceza alan kişiler hem de uygulamayı organize etmek zorunda olan kurumlar bu seçeneğe her zaman sıcak bakmıyor.

Zürih Kantonu, para cezalarının toplum hizmetiyle karşılanabilmesi için merkezi bir koordinasyon birimi kurarak bu alanda öncü oldu. Uzmanlar, Zürih modelinin diğer kantonlarda da uygulanabileceğini düşünüyor.

Bern Kantonu ise para cezası hapse çevrildikten sonra bile kişinin cezasını toplum hizmetiyle tamamlayabilmesine imkân tanınmasını federal düzeyde talep ediyor. Mevcut düzenlemeye göre, para cezası bir kez hapis cezasına dönüştürüldüğünde cezaevine giriş kaçınılmaz hale geliyor.

Bazı kanton ve belediye parlamentolarında ayrıca toplu taşıma şirketlerinin biletsiz yolcular hakkında doğrudan ceza davası açmaması isteniyor. Buna göre şirketlerin ek ücret ve borç tahsilatı yolunu kullanması, ceza davasına ise yalnızca istisnai durumlarda başvurması öneriliyor.

Tartışmanın merkezinde, verilen cezaların uygulanması ile insanların yalnızca yoksullukları nedeniyle cezaevine gönderilmesinin önlenmesi arasında nasıl bir denge kurulacağı sorusu bulunuyor.