Bugün Crans-Montana’da yaşanan felaket, İsviçre’ye aynı soruyu sorduruyor: Gerekli dersler çıkarılacak mı, yoksa tarih kendini mi tekrar edecek?

VOLENDAM - Hollanda’nın Volendam kentinde 25 yıl önce meydana gelen ve 14 kişinin hayatını kaybettiği kafe yangını, Crans-Montana’daki faciayla dikkat çekici benzerlikler taşıyor. Volendam sonrası alınan kararlar ve yapılan yasal düzenlemeler, İsviçre’de olası sürecin nasıl şekillenebileceğine dair önemli ipuçları sunuyor.

İki felaket, çarpıcı benzerlikler

Crans-Montana’daki Le Constellation barında yaşanan ve onlarca kişinin hayatını kaybettiği yangından tam 25 yıl önce, Hollanda’nın Volendam kasabasında benzer bir trajedi yaşanmıştı.
2000–2001 yılbaşı gecesinde Café ’t Hemeltje adlı mekânda çıkan yangında 14 genç yaşamını yitirmiş, 200’den fazla kişi ağır şekilde yaralanmıştı.

20 Minuten’in derlediği bilgilere göre, her iki olayda da yangın yılbaşı gecesi meydana geldi, mekânlar büyük ölçüde gençlerle doluydu ve alevler çok kısa sürede kontrol edilemez hâle geldi.

Volendam’da ne yaşanmıştı?

Volendam’daki yangın, gece yarısından hemen sonra havai fişeklerin tavandaki kuru çam dallarını tutuşturmasıyla başladı. Üç katlı ahşap binanın üst katında yaklaşık 350 genç yeni yılı kutluyordu.
Saniyeler içinde tavan süslemeleri tamamen alev aldı, yanan parçaların aşağı düşmesiyle yangın hızla yayıldı.

Duman, yüksek sıcaklık ve oksijen eksikliği panik yarattı. Işıkların sönmesiyle birlikte insanlar çıkışlara yöneldi ancak yalnızca tek bir kaçış yolu vardı. Parmaklıklı pencereler ve dar bir merdiven, kaçışı büyük ölçüde engelledi. Acil servislerin hızlı müdahalesine rağmen yangın kısa sürede tüm binayı sardı.

Crans-Montana ile paralellikler

Crans-Montana’daki yangın da yılbaşı gecesi meydana geldi. İlk değerlendirmelere göre, şampanya şişelerinden çıkan kıvılcımların tavandaki ses yalıtım malzemelerini tutuşturduğu ve ani bir alevlenmeye yol açtığı düşünülüyor.

Barın büyük ölçüde gençlerle dolu olduğu, bodrumdan üst kata çıkan dar merdivenin ciddi bir tıkanmaya neden olduğu ve bir servis kapısının kilitli olduğu bilgisi soruşturma dosyalarına yansıdı. Kapının sonradan açılmasıyla içeride hareketsiz bedenler bulunduğu ifade edildi.

Crans-Montana’daki faciada 40 kişi hayatını kaybetti, 116 kişi yaralandı; bazı yaralıların durumunun ağır olduğu açıklandı.

Volendam sonrası yargı ve siyasi sonuçlar

Volendam yangınına ilişkin soruşturma, ciddi ihmalleri ortaya koydu. Özellikle yetersiz kaçış yolları ve yangın geciktirici işlemden geçirilmemiş süslemeler ağır eleştiri konusu oldu.

2003 yılında mahkeme, kafe sahibi Jan Veerman’ı ihmal sonucu ölüme ve ağır bedensel zarara sebebiyet vermekten mahkûm etti. Veerman’a ertelenmiş hapis cezası, kamu hizmeti ve iki yıl sektörden men cezası verildi.
Siyasi sorumluluk da gündeme geldi; Edam-Volendam Belediye Başkanı ile sorumlu bir belediye meclisi üyesi görevlerinden istifa etti.

Yasal düzenlemeler köklü biçimde değişti

Volendam faciasının ardından Hollanda genelinde yangın güvenliği kuralları sertleştirildi.
Kafe, bar ve gece kulüpleri için:
• İç dekorasyonların yangın geciktirici olması zorunlu hâle getirildi
• Yanıcı süslemelerin misafirlerin erişebileceği alanlarda kullanımı yasaklandı
• Acil çıkışlar, pencereler ve yangın söndürme ekipmanları daha sıkı denetime alındı

Denetim sistemi de değiştirildi. Yıllık rutin kontroller yerine haberli ve habersiz denetimler yaygınlaştırıldı, sorumluluk büyük ölçüde işletme sahiplerine yüklendi.

Crans-Montana’da süreç nasıl ilerleyebilir?

Crans-Montana’daki soruşturmalar hâlen sürüyor. Bar işletmecisi Moretti çiftinin birden fazla ihmal sonucu ölüme ve yaralanmaya sebebiyet verme suçlamasıyla karşı karşıya olduğu, suçlu bulunmaları hâlinde 4,5 yıla kadar hapis cezası ile yargılanabilecekleri belirtiliyor.

Volendam örneği, yalnızca işletmecilerin değil, yerel yönetimlerin ve denetim mekanizmalarının da sorumluluk alabileceğini gösteriyor. Bu nedenle İsviçre’de hem cezai süreçlerin hem de yangın güvenliği mevzuatının yeniden tartışmaya açılması bekleniyor.