ZÜRİH – İkinci Dünya Savaşı sonrasında İsviçre’nin ekonomik kalkınmasının arkasında büyük ölçüde göçmen işçiler vardı. Neue Zürcher Zeitung’da yayımlanan kapsamlı dosya, özellikle kadın mevsimlik işçilerin çoğu zaman unutulan dramatik hikâyelerini gün yüzüne çıkarıyor.

Umutla başlayan yolculuk

İtalya, İspanya, Portekiz ve Balkanlar’dan gelen on binlerce kadın, daha iyi bir yaşam umuduyla İsviçre’ye geldi. Çoğu genç, yoksul ve eğitimsizdi.

İspanya doğumlu Delfina Gonzalez yaşadıklarını şöyle anlatıyor:

“16 yaşındaydım. Gijon’dan İsviçre’ye trenle geldim. Yolculuk bir buçuk gün sürdü. Cenevre’de sağlık kontrolünde belden yukarı soyunmak zorundaydık. Ağlayan kadınlar vardı, çok utanç vericiydi.”

Bu kontrol noktalarında kadınların hamile olup olmadığı bile fiziksel olarak inceleniyordu. Hamile olduğu düşünülenler ise ülkeye alınmadan geri gönderiliyordu.

Kadınlar görünmeyen çoğunluktu

Genelde erkek işçiler akla gelse de, 1950’li ve 60’lı yıllarda mevsimlik işçilerin büyük bir kısmını kadınlar oluşturuyordu.

* 1960 yılında: 20.000’den fazla kadın
* 1970 yılında: 30.000’in üzerinde

Bu kadınlar:

* Garson
* Hizmetçi
* Terzi
* Fabrika işçisi

olarak çalıştı.

Zor yaşam koşulları

Çalışma ve yaşam koşulları son derece ağırdı:

* Kalabalık odalarda yaşam
* Düşük ücretler
* Yerli çalışanlara göre %17 daha az kazanç
* İş ve kanton değiştirme yasağı

Slovenyalı Sonja Montanini bu durumu şöyle özetliyor:

“İş değiştiremiyorduk. Bir bakıma işverenin insafına kalmıştık.”

Aile kurmak yasaktı

Mevsimlik işçi statüsü, en ağır sonuçlarını aile hayatında gösterdi:

* Aile birleşimi yasaktı
* Çocuk sahibi olmak fiilen engelleniyordu
* Çocuklar çoğu zaman memlekette bırakılıyordu

İspanyol Olga Gomez yaşadıklarını şöyle anlatıyor:

“Evlenmiştim ama resmi kaydettirmedim. Çünkü çocuklu kadınlara çalışma izni verilmiyordu.”

Tarihçi Toni Ricciardi’ye göre:

* 1949–1975 arasında yaklaşık 500.000 çocuk ebeveynlerinden ayrıldı
* 50.000 çocuk ise İsviçre’de “gizli” olarak yaşadı

“Gizli çocuklar” gerçeği

Bazı aileler çocuklarını kaçak şekilde İsviçre’ye getirdi. Bu çocuklar:

* Gündüz saklanıyor
* Gece dışarı çıkabiliyordu

O dönemde bir işçinin sözleri durumu çarpıcı şekilde özetliyor:

“Dolaplarımızda gömleklerden daha fazla çocuk var.”

Ekonominin görünmez motoru

Mevsimlik işçiler İsviçre ekonomisi için kritik rol oynadı:

* Refah döneminde üretimi artırdılar
* Kriz döneminde ise izinleri yenilenmeyerek ülkeden gönderildiler

Bu sistem, göçmenleri adeta “ekonomik tampon” haline getirdi.

Sistem değişti ama izleri kaldı

1965’ten itibaren bazı iyileştirmeler yapıldı:

* Sınırlı oturma izni
* Kısmi aile birleşimi

Ancak gerçek değişim 2002 yılında, serbest dolaşımın yürürlüğe girmesiyle geldi ve mevsimlik işçi sistemi tamamen sona erdi.

Çelişkili bir miras

Tüm zorluklara rağmen birçok kadın için İsviçre bir fırsat da sundu. Delfina Gonzalez bunu şöyle ifade ediyor:

“Burada kadınların çalışabildiğini gördüm. Bu yüzden kalmak istedim.”

Bu hikâyeler, İsviçre’nin ekonomik başarısının arkasındaki insan bedelini gösteriyor:
Ayrılan aileler
Görünmez emek
Uzun yıllar süren sessizlik

Bugün Zürih’te açılan sergiler ve yapılan çalışmalar, bu unutulmuş kadınların hikâyelerini yeniden görünür kılmayı amaçlıyor.