Haber: Zafer Atamer
CENEVRE – Türkiye, Büyükelçi Feridun H. Sinirlioğlu’nun Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreterliği adaylığı için resmî başvurusunu yaptı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından imzalanan adaylık mektubu, Türkiye’nin BM Daimi Temsilcisi Büyükelçi Ahmet Yıldız tarafından BM Genel Kurulu ve Güvenlik Konseyi başkanlarına iletildi.
Anadolu Ajansının aktardığına göre Büyükelçi Yıldız, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Sinirlioğlu’nun görev için gerekli niteliklerini, yeteneklerini, uluslararası alandaki tecrübesini ve kendisine duyduğu güveni dikkate alarak aday gösterilmesini uygun bulduğunu açıkladı.
Adaylık dosyasında Sinirlioğlu’nun öz geçmişinin yanı sıra BM Genel Sekreterliği görevine ilişkin vizyon belgesi ve kampanyasının finansman kaynaklarına dair bildirimin de yer aldığı belirtildi.
Türkiye bölgesel teamül nedeniyle bekledi
Büyükelçi Ahmet Yıldız, BM Genel Sekreterliği için yürütülen süreçte henüz üzerinde uzlaşma sağlanan bir adayın ortaya çıkmadığını belirtti.
Türkiye’nin, yeni Genel Sekreterin Latin Amerika ve Karayipler bölgesinden seçilmesi yönündeki teamüle saygı duyduğunu ve bu nedenle adaylık başvurusu için bugüne kadar beklediğini ifade eden Yıldız, Sinirlioğlu’nun adaylığının BM’de yaşanan seçim sürecine katkı sağlamayı amaçladığını kaydetti.
Mevcut BM Genel Sekreteri António Guterres’in görev süresi 31 Aralık 2026’da sona erecek. Yeni Genel Sekreterin 1 Ocak 2027 tarihinde göreve başlaması bekleniyor.
Seçim süreci nasıl işleyecek?
Birleşmiş Milletler Şartı’nın 97. maddesine göre Genel Sekreter, Güvenlik Konseyinin tavsiyesi üzerine BM Genel Kurulu tarafından atanıyor.
Bir adayın Güvenlik Konseyinin tavsiyesini alabilmesi için 15 üyeli Konseyde en az 9 ülkenin desteğini sağlaması gerekiyor. Ayrıca Konseyin daimî üyeleri ABD, Çin, Rusya, Fransa ve İngiltere’den herhangi birinin aday hakkında veto kullanmaması gerekiyor.
Güvenlik Konseyinin üzerinde uzlaştığı isim daha sonra BM Genel Kurulunun onayına sunulacak.
“Çok taraflılığın korunması ve köprülerin kurulması”
Feridun Sinirlioğlu, adaylık dosyasına eklenen “Çok Taraflılığın Korunması ve Köprülerin Kurulması” başlıklı vizyon belgesinde, seçilmesi hâlinde izleyeceği politikaları ve öncelik vereceği alanları açıkladı.
Sinirlioğlu, 40 yılı aşkın diplomasi tecrübesinin kendisine BM’nin insanlığı yeniden barışa, refaha ve herkes için insan onuruna yakışır bir geleceğe yönlendirebileceğini gösterdiğini belirtti.
Birleşmiş Milletlerin kusursuz olmadığına ancak başka hiçbir kuruluşun BM’nin sahip olduğu evrensel meşruiyete, ülkeleri bir araya getirme gücüne ve ahlaki sorumluluğa sahip bulunmadığına dikkat çeken Sinirlioğlu, Genel Sekreterlik görevine bu anlayışla aday olduğunu ifade etti.
Sinirlioğlu, BM’nin yalnızca varlığını sürdürmesinin yeterli olmadığını; anlaşmazlıklarda arabuluculuk yapma, çatışmaları önleme, insan onurunu koruma ve günümüz ile gelecek nesillerin sorunlarına somut çözümler üretme kapasitesinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
“Güven inşa eden bir Genel Sekreter”
BM Genel Sekreterinin, BM Şartı’nın bağımsız koruyucusu, üye ülkeler arasında tarafsız bir arabulucu ve dünyanın en büyük çok taraflı kuruluşuna yön veren bir lider olması gerektiğini belirten Sinirlioğlu, görevin dürüstlük, tarafsızlık, cesaret ve dikkatli dinleme yeteneği gerektirdiğini kaydetti.
BM’nin köklü reformların yapılmasının, maliyetlerin azaltılmasının ve kuruluşun temel görevlerine yeniden odaklanmasının beklendiği bir dönemden geçtiğine işaret eden Sinirlioğlu, Genel Sekreterin bütün üye ülkelere tarafsız şekilde hizmet etmesi gerektiğini söyledi.
Dünya genelinde güvensizliğin arttığı bir dönemde diplomasinin gerilimleri azaltmak ve riskleri yönetmek için en güçlü araç olmaya devam ettiğini belirten Sinirlioğlu, günümüzdeki karmaşık çatışmaların çözümü için açık iletişim kanallarının korunması, kapanan kanalların ise yeniden açılması gerektiğini ifade etti.
Sinirlioğlu, “Güvenlik birbirimize karşı değil, birbirimizle birlikte sağlanabilir” görüşünü paylaştı.
Çatışmaların önlenmesine öncelik verecek
Sinirlioğlu, seçilmesi hâlinde BM’nin çatışmalar ortaya çıktıktan sonra müdahale eden bir yapı olmasının ötesine geçerek krizleri önceden tespit eden ve önleyici diplomasiye ağırlık veren bir kuruluş hâline gelmesi için çalışacağını bildirdi.
Dünyanın karşı karşıya olduğu sorunların çözümü için yeterli bilgi ve kaynağa sahip olduğunu ancak ortak hareket etme iradesine ihtiyaç duyulduğunu belirten Sinirlioğlu, BM’nin bu iradenin oluşturulduğu temel platform hâline yeniden gelmesi gerektiğini vurguladı.
AGİT Genel Sekreterliği döneminde uzun süredir ilerleme kaydedilemeyen siyasi süreçlerin yeniden canlandırılması için kapsamlı öneriler sunduğunu hatırlatan Sinirlioğlu, uluslararası barış ve güvenliğe yönelik tecrübesini BM bünyesinde kullanmak istediğini kaydetti.
Sürdürülebilir kalkınma ve iklim değişikliği
Vizyon belgesinde sürdürülebilir kalkınma ve iklim değişikliğiyle mücadeleye de yer veren Sinirlioğlu, BM’nin 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinin daha adil, kapsayıcı ve dayanıklı bir gelecek için insanlığın ortak yol haritası olmayı sürdürdüğünü belirtti.
Bu hedeflere ulaşılması için uluslararası ortaklıkların yenilenmesi, yenilikçi finansman yöntemlerinin geliştirilmesi, bilimsel iş birliğinin güçlendirilmesi ve kırılgan ülkelere somut destek sağlanması gerektiğini ifade etti.
Ülkeler arasındaki eşitsizliklerin azaltılmasının kalıcı barış ve istikrar açısından büyük önem taşıdığını belirten Sinirlioğlu, yoksulluğun ortadan kaldırılması, refah farklarının azaltılması, dijital uçurumun kapatılması, savunmasız grupların korunması ile çevre ve biyolojik çeşitliliğin güvence altına alınması gerektiğini bildirdi.
BM’nin küresel gıda güvenliğinin güçlendirilmesinde de öncü rol oynamaya devam etmesi gerektiğini kaydetti.
Kadınlar ve gençler karar süreçlerine katılmalı
Kadınlar ve kız çocuklarına hayatın her alanında eşit fırsatlar sağlanmasının ortak geleceğe yapılacak vazgeçilmez bir yatırım olduğunu belirten Sinirlioğlu, gençlerin de refah, kapsayıcılık ve barışa yönelik çalışmaların merkezinde bulunması gerektiğini ifade etti.
Gençlerin karar alma süreçlerine anlamlı şekilde katılmasının, uluslararası sorunların çözümünde gençlik liderliğini güçlendirmenin en etkili yollarından biri olduğunu söyledi.
Daha şeffaf ve hesap verebilir bir BM
Sinirlioğlu, Birleşmiş Milletlerin daha çevik, şeffaf, dijital açıdan yetkin, mali bakımdan sorumlu ve hesap verebilir bir yapıya kavuşturulması gerektiğini belirtti.
BM kaynaklarının ölçülebilir sonuçlar sağlayacak biçimde kullanılması gerektiğini ifade eden Sinirlioğlu, kararların kanıtlara dayanmasını ve yönetimin her kademesinde hesap verebilirliğin güçlendirilmesini istedi.
Kuruluşta reform yapılırken BM’nin uzmanlığı, temel yetkinlikleri ve operasyonel kapasitesinden ödün verilmemesi gerektiğini vurgulayan Sinirlioğlu, küresel ihtiyaçların arttığı, mali kaynakların ise azaldığı bir dönemde stratejik önceliklendirmenin önemine dikkat çekti.
Sinirlioğlu, seçilmesi hâlinde bütün tecrübesini, enerjisini ve kararlılığını çatışmaların önlenmesi, sürdürülebilir kalkınmanın ilerletilmesi, insan onurunun korunması ve daha barışçıl, müreffeh ve adil bir dünya kurulması için kullanacağını bildirdi.
Feridun H. Sinirlioğlu kimdir?
Türk dış politikasının deneyimli isimlerinden Feridun H. Sinirlioğlu, Aralık 2024’te Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatının sekizinci Genel Sekreteri olarak göreve başladı.
Sinirlioğlu, AGİT Genel Sekreterliğine atanmadan önce 2016-2023 yılları arasında Türkiye’nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi olarak görev yaptı.
BM Genel Sekreteri António Guterres tarafından 2023 yılında, BM Güvenlik Konseyinin 2679 sayılı kararı kapsamında yürütülen Afganistan’a ilişkin bağımsız değerlendirme çalışmasının BM Özel Koordinatörü olarak atandı.
Sinirlioğlu, Ağustos-Kasım 2015 tarihleri arasında geçici seçim hükümetinde Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı olarak görev yaptı.
Deneyimli diplomat, 2009-2015 ve 2015-2016 dönemlerinde Dışişleri Bakanlığı Müsteşarlığı görevini yürüttü. Diplomatik kariyeri boyunca Türkiye’nin dış politikası ile ikili ve çok taraflı diplomasi alanlarında çok sayıda önemli görev üstlendi.
Lisans eğitimini Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinde tamamlayan Sinirlioğlu, doktora derecesini Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümünden aldı.