Bu yaz Avrupa'da etkili olan sıcak hava ve kuraklık tarım arazilerinde ciddi izler bıraktı. Tahıl hasadının geçen yıla kıyasla yaklaşık yüzde 10 daha düşük olduğu belirtiliyor. Tarımsal ürünlerin azalması ise ekonomik açıdan doğrudan fiyatlara yansıyor.
Kuraklığın fiyatlar üzerindeki etkisi yalnızca tahılla sınırlı değil. İspanya'daki son kuraklığın ardından zeytinyağı fiyatları yüzde 50 yükselirken, Batı Afrika'daki sıcak hava dalgasının ardından kakaonun fiyatı yüzde 280 arttı. Bu örnekler, aşırı hava olaylarının günlük tüketim ürünleri üzerindeki etkisini gözler önüne seriyor.
Zam market raflarına hemen yansımayacak
Kötü hasadın tüketici fiyatlarına etkisi genellikle birkaç ay gecikmeli ortaya çıkıyor. Bu nedenle mevcut fiyatlar, bu yılki tarımsal kayıpların tamamını henüz yansıtmıyor.
Oxford Economics ekonomisti Tomas Dvorak'a göre bugün fiyatları belirleyen temel faktörler, büyük ölçüde bir önceki yıl yaşanan gelişmeler. 2025'teki görece iyi hasat sayesinde kakao ve kahve gibi bazı ürünlerin fiyatlarında şu anda düşüş görülmesi de bu gecikmenin bir sonucu.
Ancak uzmanlar, mevcut tablonun gelecek yıl değişmesini bekliyor. Tarımsal üretimdeki düşüşün etkisinin başta ekmek, yemeklik yağ ve sebze olmak üzere birçok gıda ürününde hissedileceği öngörülüyor.
Yeni bir enflasyon tehdidi: “İklim enflasyonu”
İklim değişikliğinin ekonomiye etkisi yalnızca tarımsal üretimle sınırlı kalmıyor. Avrupa'da 2022'de yaşanan rekor sıcaklıklar, Avrupa Merkez Bankası verilerine göre gıda enflasyonunu 0,67 puan artırdı.
Barselona'daki Supercomputing Center'da görev yapan iklim bilimci Max Kotz ise bu yazın etkisinin benzer, hatta daha güçlü olabileceği görüşünde. Bunun temel nedeni, Avrupa'da sıcaklıkların daha da yükselmesi ve aşırı sıcak günlerin artması.
Ekonomist Dvorak, iklim değişikliğinin yol açtığı fiyat artışlarının, Ortadoğu'daki savaşın ekonomik etkilerinden bile daha önemli bir enflasyon kaynağı haline gelebileceğini belirtiyor.
Uzmanların “iklim enflasyonu” olarak adlandırdığı bu yeni ekonomik baskı, merkez bankalarının işini de zorlaştırıyor. Merkez bankaları genel olarak enflasyonu yaklaşık yüzde 2 seviyesinde tutmayı hedeflerken, yalnızca iklim kaynaklı fiyat artışlarının bile bu hedef üzerinde ciddi baskı oluşturabileceği belirtiliyor.
Artan aşırı hava olayları nedeniyle merkez bankalarının iklim kaynaklı fiyat şoklarını artık geçici gelişmeler olarak değerlendirmesinin yeterli olmayacağı ve yeni para politikası araçlarına ihtiyaç duyulabileceği ifade ediliyor.
Not: İsviçre'deki tarımsal üretime ilişkin ilk tahminlerin İsviçre Federal İstatistik Dairesi tarafından kasım ayında açıklanması bekleniyor.