İsviçre Federal İstihbarat Servisi, Nazi savaş suçlusu Josef Mengele hakkında onlarca yıldır gizli tutulan dosyaların kamu erişimine açılacağını duyurdu.
Mengele, Nazi Almanyası’nın Waffen SS birliklerinde doktor olarak görev yaptıktan sonra Polonya’daki Auschwitz toplama kampında görev aldı.
“Ölüm Meleği” lakabıyla tanınan Mengele, gaz odalarına gönderilecek kişilerin seçilmesinde rol oynadı. Ayrıca çoğu çocuk ve ikizlerden oluşan esirler üzerinde insanlık dışı tıbbi deneyler gerçekleştirdi.
İkinci Dünya Savaşı sonrası Avrupa’dan kaçan Mengele’nin, hakkında uluslararası yakalama kararı bulunmasına rağmen bir dönem İsviçre’de bulunduğuna dair uzun yıllardır çeşitli iddialar gündeme geliyordu.
Tarihçiler daha önce defalarca dosyalara erişim talebinde bulunmuş ancak İsviçre makamları talepleri reddetmişti.
GÜNEY AMERİKA'YA KAÇTI
Savaşın ardından sahte kimlik kullanan Mengele, İtalya’nın Cenova kentindeki İsviçre Konsolosluğu üzerinden aldığı Kızılhaç belgeleriyle Güney Amerika’ya kaçtı.
İsviçreli tarihçi Regula Bochsler, 1961 yılında Avusturya istihbaratının İsviçre makamlarını Mengele’nin sahte isimle ülkede olabileceği yönünde uyardığını ortaya çıkardı.
Bochsler ayrıca Mengele’nin eşinin Zürih’te bir daire kiraladığını ve oturma izni başvurusunda bulunduğunu belirtti. Tarihçiye göre bu durum, Mengele’nin Avrupa’ya dönme planları yaptığı şüphesini güçlendirdi.
Zürih polis kayıtlarında söz konusu dairenin gözetim altına alındığı ve Mengele’nin eşinin kimliği belirsiz bir erkekle görüldüğü bilgisi yer aldı. Ancak bunun Josef Mengele olup olmadığı hiçbir zaman doğrulanamadı.
2019 yılında federal arşivlerdeki dosyalara erişim başvurusu yapan Bochsler, belgelerin “ulusal güvenlik” gerekçesiyle 2071 yılına kadar gizli tutulacağı cevabını aldı.
2025’te tarihçi Gerard Wettstein de aynı talebin reddedilmesi üzerine İsviçre makamlarına dava açtı. Kamu desteğiyle kısa sürede yaklaşık 18 bin İsviçre frangı toplandı.
Bunun ardından İsviçre Federal İstihbarat Servisi geri adım atarak dosyalara belirli koşullar altında erişim sağlanacağını açıkladı.
GİZLİ İSTİHBARAT BİLGİLERİ VAR
Bazı tarihçiler dosyalarda Mengele’den çok yabancı istihbarat servislerine ilişkin hassas bilgilerin bulunabileceğini düşünüyor. Mossad’ın 1950’lerde Nazi savaş suçlularını takip ettiği dönemde İsviçre makamlarıyla temas kurmuş olabileceği değerlendiriliyor.
İsviçreli tarihçi Jakob Tanner ise dosyaların uzun süre gizli tutulmasının, İsviçre’nin Nazi dönemiyle yüzleşme konusundaki hassasiyetini gösterdiğini söyledi.
İsviçre, İkinci Dünya Savaşı sırasında Yahudi mültecileri geri çevirmesi ve Nazi dönemine ait banka hesapları nedeniyle yıllardır eleştiriliyor.
Josef Mengele, 1979 yılında Brezilya’da sahte kimlikle yaşamını yitirdi. Mezarı 1985’te açıldı ve 1992’de yapılan DNA testleriyle kimliği kesin olarak doğrulandı. Ancak İsviçre’de gerçekten bulunup bulunmadığı sorusu hâlâ netlik kazanmadı.