CRANS-MONTANA / ZÜRİH - Yılbaşı gecesi Crans-Montana’da meydana gelen ve 40 gencin hayatını kaybettiği yangın faciası, İsviçre’de yangın güvenliği ve denetim sistemlerini yeniden tartışmanın merkezine taşıdı. Olayın ardından hem İsviçre içinde hem de uluslararası kamuoyunda, yangın güvenliği mevzuatının ve kontrollerin yeterliliği sert biçimde eleştirilmeye başlandı.
Facia sonrası en sert çıkışlardan biri İtalya’dan geldi. İtalya Başbakan Yardımcısı Matteo Salvini, İsviçre’deki ihmallerle ilgili ağır suçlamalarda bulunarak, ölümlerde “gevşek kurallar ve yetersiz denetimlerin” rol oynadığını savundu. Bu açıklamalar, İsviçre kamuoyunda da geniş yankı uyandırdı.
Ulusal kurallar var, uygulama kantonlara bağlı
İsviçre’de yangın güvenliğinin temelini, ülke genelinde geçerli olan İsviçre Yangın Güvenliği Yönetmelikleri (BSV) oluşturuyor. Bu düzenlemeler; kaçış yolları, sprinkler sistemleri ve yapı malzemeleri gibi hayati unsurları kapsıyor. Yönetmelikler, tek ailelik evlerden eğlence mekânlarına kadar tüm yapılar için geçerli.
Ancak uygulama ve denetim sorumluluğu kantonlara bırakılmış durumda. Bazı kantonlarda bu görev bina sigortaları tarafından yürütülürken, bazı bölgelerde denetim belediyelerin sorumluluğunda bulunuyor. Bu durum, ülke genelinde uygulama farklılıklarına yol açıyor.
Son yıllarda kantonların inşaat ve altyapıdan sorumlu yöneticileri, yangın güvenliği kurallarında belirli esneklikler üzerinde çalışıyordu. Ancak Crans-Montana faciasının ardından, 2026 yılı için planlanan bu liberalizasyon adımları askıya alındı.
Siyasetten “ulusal denetim” çağrısı
Faciadan sonra siyasi cephede daha sıkı bir denetim talebi öne çıktı. Vaud Kantonu FDP Ulusal Milletvekili Jacqueline De Quattro, İsviçre genelinde tek tip, ulusal bir yangın güvenliği denetim sistemi kurulmasını savundu. SRF’ye konuşan De Quattro, “Daha iyi ve daha tutarlı bir sisteme ihtiyaç var” dedi.
Benzer bir eleştiri de Bern SP Ulusal Milletvekili Ueli Schmezer’den geldi. Schmezer, İsviçre’nin yangın güvenliğinde fazla ölçüde mülk sahiplerinin öz sorumluluğuna güvendiğini ifade etti.
Gastronomi sektörü temkinli: “Acele kararlar riskli”
Ancak gastronomi sektörü, siyasi tepkilerin fazla aceleci olabileceği görüşünde. İsviçre Bar ve Kulüp Komisyonu Sözcüsü Alexander Bücheli, Crans-Montana’daki facianın sektörde büyük bir üzüntü yarattığını belirtirken, kamuoyundaki baskının politikayı yanlış yönlendirmesinden endişe duyduklarını söyledi.
Bücheli’ye göre İsviçre, uluslararası karşılaştırmalarda yangın güvenliği açısından iyi bir konumda. “Örneğin İsviçre’de, bir kulüpte her bir acil çıkış metre başına izin verilen kişi sayısı Almanya’ya kıyasla daha düşüktür” dedi.
Aynı yönde görüş bildiren Gastrosuisse de, İsviçre’deki yangın güvenliği kurallarının küresel ölçekte dahi oldukça sıkı olduğunu vurguladı.
Sorun kurallarda değil, uygulamada
Bununla birlikte, hem sektör temsilcileri hem de uzmanlar, asıl sorunun denetimlerin kantondan kantona değişmesi olduğunda hemfikir. İsviçre Anayasası, yangın güvenliği konusunda federal düzeyde doğrudan bir yetki öngörmüyor. Bu nedenle kuralların uygulanması tamamen kantonların sorumluluğunda.
Özellikle gece hayatının yoğun olduğu şehirlerde, düzenli ve çoğu zaman haber verilmeden yapılan kontroller yaygın. Bücheli, Zürich’te kulüplerin en az yılda bir kez, çoğu zaman anonim şekilde denetlendiğini belirtiyor. Denetim raporları, işletmelere kontrol sonrasında iletiliyor.
“Bu tür denetimleri destekliyoruz” diyen Bücheli, kontrollerin yalnızca güvenliği artırmakla kalmadığını, işletmecilerin günlük faaliyetlerinde de yangın güvenliği bilincini güçlendirdiğini ifade etti.
Kısa vadede denetimler sıkılaşıyor
Facianın ardından, özellikle büyük etkinliklerin yapılacağı bölgelerde yetkililerin daha dikkatli ve sıkı davranmaya başladığı görülüyor. Yaklaşan uluslararası kayak yarışları nedeniyle Adelboden ve Wengen gibi merkezlerde, belediye meclisleri işletmelere yönelik kontrollerin artırılması yönünde karar aldı.
Benzer bir durum Basel için de geçerli. Şubat ayı sonunda başlayacak Basel Fasnacht döneminde, çok sayıda geçici eğlence mekânı açılıyor. Basel-Stadt Bina Sigortası Direktörü Veronika Röthlisberger, beş bölge sorumlusunun işletmecilere danışmanlık ve denetim desteği sağlayacağını açıkladı.
“Önce nedenler netleşmeli”
Gerek sektör temsilcileri gerekse Gastrosuisse, siyasete itidal çağrısı yapıyor. Crans-Montana’daki yangının nedenlerine ilişkin kapsamlı ve teknik bir raporun henüz tamamlanmadığına dikkat çekiliyor. Bücheli’ye göre, “Yangın güvenliği kurallarında değişiklik yapılacaksa, bu ancak bilimsel ve teknik bulgulara dayalı olmalı.”