LUCENS (VD) – İsviçre, 1969 yılında neredeyse büyük bir nükleer felaketle karşı karşıya kaldı. Vaud kantonundaki Lucens kasabasında kurulan deneysel nükleer santralde yaşanan ciddi kaza, ülkenin nükleer tarihindeki en karanlık sayfalardan biri olarak kayıtlara geçti.
İsviçre Ulusal Müzesi’nin (Schweizerisches Nationalmuseum) aktardığına göre, 1950’li yıllarda İsviçre kendi nükleer santralini geliştirme hayaliyle Lucens’te dağın içine inşa edilen deneysel bir reaktörü devreye aldı. Aylarca sorunsuz çalışan tesis, 21 Ocak 1969 sabahı resmen elektrik üretimine başladı. Ancak kimsenin fark etmediği bir sorun, saatler sonra felakete yol açtı.
Aylar önce soğutma sistemine sızan su, nükleer yakıt çubuklarının korozyona uğramasına neden olmuştu. Reaktör gücü artırıldığında bazı yakıt elemanları aşırı ısındı. Sensör eksikliği nedeniyle bu durum kontrol odasında fark edilmedi. Akşam saatlerinde yakıt çubuklarından biri eridi, ardından uranyum tutuştu ve reaktör içinde patlama meydana geldi. Bir tondan fazla radyoaktif madde ve ağır su reaktör boşluğuna yayıldı.
Kısa süre sonra ikinci bir patlama yaşandı ve radyoaktif gazın bir bölümü çevreye sızdı. Otomatik sistem reaktörü kapattı, ancak dağın içinde bir çekirdek erimesi yaşanmıştı. Deneysel santral tamamen kullanılamaz hale geldi.
Uzmanlara göre İsviçre büyük bir nükleer felaketten şans eseri kurtuldu. Çünkü açığa çıkan radyoaktif maddelerin çoğu kısa yarı ömürlüydü ve radyasyon seviyesi günler içinde düştü. Uluslararası Nükleer Olay Ölçeği’ne göre Lucens kazası seviye 4–5 olarak sınıflandırıldı ve 1979’daki ABD Three Mile Island kazasıyla benzer ciddiyette kabul edildi.
Kazanın ardından Lucens çevresi yasak bölge ilan edildi. Reaktörün sökülmesi yıllar aldı, hafif radyoaktif maddeler tesis içinde betonla izole edildi. Bu olay, İsviçre’nin “yerli nükleer reaktör” hayallerinin de sonu oldu. Ülke daha sonra kendi reaktör tasarımlarından vazgeçerek ABD ve Almanya menşeli teknolojilere yöneldi.
Bugün Lucens’te santralden geriye çok az iz kaldı. Tesis tamamen dekontamine edilip betonla kapatıldı. Ancak İsviçre Federal Sağlık Ofisi’nin ölçümlerine göre, soğutma suyundan kalan radyoaktif trityum izleri hâlâ sızıntı sularında düşük seviyede tespit edilebiliyor.
Kaynak: İsviçre Ulusal Müzesi (Schweizerisches Nationalmuseum) / SRF arşivleri