Hazır yemekler ve yüksek derecede işlenmiş gıdalar, günlük yaşamı kolaylaştırıyor ve her zaman “abur cubur” olarak değerlendirilmiyor. Birçoğu düşük kalorili ve dengeli içeriklere sahip. Ancak İngiltere’de yapılan yeni bir araştırma, bu tür gıdaların kilo vermeyi, taze ve az işlenmiş yiyeceklere kıyasla zorlaştırdığını ortaya koydu.
Araştırmaya göre, yüksek derecede işlenmiş gıdaların tüketimi yalnızca kilo kontrolünü değil, aynı zamanda diyabet, depresyon ve çocuklarda solunum ile böbrek sorunları gibi ciddi sağlık risklerini de beraberinde getiriyor.
Kalori aynı, sonuç farklı
University College London tarafından yürütülen çalışmada, fazla kilolu ve obez 55 yetişkin iki farklı beslenme düzenine tabi tutuldu. Katılımcılar bir dönem boyunca yalnızca yüksek derecede işlenmiş hazır yemekler, diğer bir dönem boyunca ise taze ve az işlenmiş ev yemekleri tüketti. Her beslenme dönemi sekiz hafta sürdü ve arada dört haftalık bir ara verildi.
Her iki beslenme biçimi de aynı kalori miktarına ve benzer protein, yağ ve karbonhidrat oranlarına sahipti. Katılımcılar ne zaman ve ne kadar yemek istediklerine kendileri karar verdi. Ayrıca çalışmanın kilo verme üzerine olduğu kendilerine söylenmedi.
Sonuçlar dikkat çekiciydi:
Taze gıdalarla beslenen grup, ortalama vücut ağırlığının yüzde 2,06’sını kaybetti
Hazır gıda tüketen grup ise yalnızca yüzde 1,05 oranında kilo verdi
Vücut kitle indeksi ve yağ oranındaki iyileşme de taze beslenen grupta belirgin şekilde daha yüksekti. Araştırmacılar bu farkın bir yıl boyunca devam etmesi halinde, erkeklerde yüzde 13’e varan kilo kaybı, hazır gıda ağırlıklı beslenmede ise yalnızca yüzde 4–5 civarında bir düşüş anlamına geleceğini belirtiyor.
Daha az açlık, daha güçlü tokluk hissi
Çalışmada bir diğer önemli fark ise iştah kontrolünde görüldü. Taze gıdalarla beslenen katılımcılar, daha az açlık krizi yaşadıklarını ve tatlı ya da fast food isteğinin belirgin biçimde azaldığını bildirdi. Üstelik porsiyon kısıtlaması olmamasına rağmen, bu grup genel olarak daha az yemek tüketti.
Uzmanlar, yüksek derecede işlenmiş gıdaların yumuşak yapısı, yoğun tatlandırılması ve hızlı sindirilmesi nedeniyle tokluk hissini geciktirdiğini düşünüyor. Hızla yükselip düşen kan şekeri seviyeleri de yeniden acıkmaya yol açabiliyor.
Araştırmanın ortak yazarlarından Chris van Tulleken, “Sonuçlarımız, kilo vermede yalnızca kalori miktarının değil, gıdanın ne kadar işlendiğinin de büyük önem taşıdığını gösteriyor” dedi. Uzmanlar, tamamen hazır gıdalardan uzak durmanın gerçekçi olmadığını, ancak bu ürünlerin payının azaltılması gerektiğini vurguluyor.
Hastalık riski de artıyor
Yüksek derecede işlenmiş gıdaların sağlık üzerindeki etkileri, 2024 yılında British Medical Journal’da yayımlanan kapsamlı bir değerlendirme çalışmasıyla da ortaya kondu. Bu çalışmada 39 meta-analiz ve 122 yeni araştırma incelendi.
Sonuçlara göre:
- Çocuklarda böbrek fonksiyonlarında bozulma ve solunum problemleri daha sık görülüyor
- Diyabet, aşırı kilo, obezite ve depresyon riski artıyor
- Kalp-damar hastalıkları, yüksek tansiyon ve kaygı bozukluklarıyla da ilişki bulunuyor
- İncelenen hiçbir çalışmada, yüksek derecede işlenmiş gıdaların sağlık açısından fayda sağladığına dair bir bulguya rastlanmadı.
Uzmanlar, bu tür ürünlerin küresel ölçekte giderek daha erişilebilir hale gelmesinin, halk sağlığı açısından ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunuyor. Tavsiye edilen yaklaşım ise mümkün olduğunca sebze, baklagil, kuruyemiş, balık ve lif açısından zengin taze gıdalara ağırlık verilmesi.