BERN – Fransa’nın, belirli koşullar altında yardımlı intiharı ve bazı durumlarda ötanaziyi mümkün kılacak “ölüme yardım hakkı” yasasını kabul etmeye hazırlanması, Avrupa genelinde yaşamın sonuna ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. İsviçre ise aktif ötanaziyi yasaklamaya devam ederken, yardımlı intihar konusunda kıtanın en esnek yasal düzenlemelerinden birini uyguluyor.
Fransa Parlamentosu’nda Çarşamba günü yapılacak son oylama, Avrupa’daki yaşam sonu bakımına ilişkin hukuki çerçevede önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor. Yeni düzenleme, ağır hastalar için belirli şartlar altında yardımlı intiharın ve bazı özel durumlarda ötanazinin önünü açmayı hedefliyor.
İsviçre’de aktif ötanazi hâlâ yasak
İsviçre’de hastanın talebi olsa bile aktif ötanazi yasalar tarafından yasaklanmış durumda. Ancak İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana yardımlı intihar belirli şartlar altında yasal kabul ediliyor.
Mevcut mevzuata göre, bir kişinin intiharına yardım etmek yalnızca “bencil nedenlerle” yapıldığı takdirde suç sayılıyor. Bu nedenle, ayırt etme gücüne sahip kişilerin kendi yaşamlarına son verme kararı alması ve bu eylemi bizzat gerçekleştirmesi halinde yardımlı intihara izin veriliyor.
Ülkede Exit gibi kuruluşlar, belirli kurallar çerçevesinde bu sürece destek sağlıyor.
Federal Konsey mevcut sistemi yeterli buluyor
Federal Konsey, 2011 yılında mevcut yasal düzenlemelerin hem bireyin kendi kaderini tayin hakkını koruduğunu hem de olası suistimalleri önlediğini açıklamıştı. Hükümet, 2024 yılında tartışmalara yol açan Sarco kapsülünün ilk kullanımının ardından da bu görüşünü korudu.
Sarco kapsülünün yasaklanmasına yönelik öneriler parlamentoda gündeme gelse de, Federal Konsey bunun yalnızca belirli bir yöntemi hedef alacağını ve temel sorunu çözmeyeceğini savundu. Söz konusu yasak önerisi daha sonra reddedildi.
Kurallar son yıllarda değişti
İsviçre’de yardımlı intihara erişim şartları son yıllarda önemli ölçüde değişti. Exit kuruluşu, 2014 yılında uygulama alanını yalnızca ölümcül hastalıklardan muzdarip kişilerle sınırlı tutmayarak, birden fazla ciddi sağlık sorunu yaşayan bireyleri de kapsayacak şekilde genişletti.
İsviçre Tıp Birliği (FMH) ise 2022 yılında İsviçre Tıp Bilimleri Akademisi’nin (SAMS) yeni etik kurallarını kabul etti. Buna göre, sağlıklı bireylerin intiharına yardım edilmesi etik açıdan uygun görülmezken, hastanın dayanılmaz acı çektiğinin kanıtlanması ve doktorun en az iki ayrı görüşme yapması gerekiyor.
Ancak Federal Mahkeme, 2024 yılında aldığı bir kararda bu etik kuralların cezai yaptırım için yeterli hukuki dayanak oluşturmadığını vurguladı.
Avrupa’da tablo nasıl?
Avrupa’da ötanazi ve yardımlı intihar konusunda ortak bir uygulama bulunmuyor. Hollanda ve Belçika, 2002 yılında bu uygulamaları yasallaştıran ilk ülkeler arasında yer aldı. Lüksemburg 2009’da aynı yolu izlerken, İspanya 2021 yılında hem ötanaziye hem de yardımlı intihara izin verdi.
Avusturya da aynı yıl yardımlı intiharı yasallaştırdı. İtalya’da Anayasa Mahkemesi belirli koşullar altında uygulamaya izin verse de, ülke genelinde geçerli kapsamlı bir yasa henüz çıkarılmış değil.
Öte yandan Portekiz’de kabul edilen yasa Anayasa Mahkemesi’nin müdahalesi nedeniyle yürürlüğe giremezken, Slovenya’da referandum sonrasında süreç askıya alındı. Birleşik Krallık’ta ise konu hâlâ siyasi tartışmaların merkezinde yer alıyor.
Watson’un haberine göre, Fransa’daki yeni düzenleme Avrupa genelinde ötanazi ve yardımlı intihar konusundaki tartışmaları daha da hızlandırabilir.