ZÜRİH – Covid-19 pandemisinin en kritik dönüm noktalarından biri olan aşı kampanyalarının üzerinden beş yıl geçti. Neue Zürcher Zeitung’da yayımlanan kapsamlı analiz, aşıların etkinliği ve yan etkileri konusunda bugün gelinen noktayı bilimsel veriler ışığında ortaya koyuyor.
Pandemiden çıkışın anahtarı
2021 baharında Avrupa genelinde geniş çaplı aşılama kampanyaları başlatıldı. Öncelik yaşlılar ve risk gruplarına verildi, ardından genel nüfus aşılandı. İsviçre’de nüfusun yaklaşık %70’i en az bir doz aşı oldu.
Uzmanlara göre aşılar, tek başına değil ama enfeksiyon geçirenlerin artmasıyla birlikte toplumda temel bağışıklığın oluşmasına büyük katkı sağladı. Bu sayede Covid-19 bugün, diğer solunum yolu virüsleri arasında yer alan ancak daha yönetilebilir bir hastalığa dönüştü.
Rekor sürede geliştirildi
Aşıların geliştirilme süreci bilim dünyasında bir dönüm noktası olarak görülüyor. Enfeksiyon hastalıkları uzmanı Peter Kremsner, bu süreci şöyle değerlendiriyor:
“Bu inanılmaz bir hızdı. Yeterli finansman ve siyasi irade olduğunda bilimin neler başarabileceğini gösterdi.”
Etkinlik: Beklentinin çok üzerinde
On binlerce kişi üzerinde yapılan Faz-3 klinik çalışmalarına göre:
* BioNTech/Pfizer ve Moderna aşıları
%90’dan fazla koruma sağladı
* Ağır hastalık riskini
%95’in üzerinde azalttı
Bu oranlar, Dünya Sağlık Örgütü’nün başlangıçta belirlediği %50 hedefinin çok üzerinde.
Koruma zamanla azalıyor
Ancak gerçek hayat verileri, aşının koruyuculuğunun zamanla düştüğünü gösterdi:
* Etki yaklaşık 6 ay içinde belirgin şekilde azalıyor
* Omicron gibi varyantlara karşı koruma daha düşük
Buna rağmen aşılar, ağır hastalık ve hastaneye yatışa karşı güçlü koruma sağlamaya devam etti.
Yan etkiler: Çoğu hafif
Aşı sonrası en yaygın yan etkiler:
* Kol ağrısı
* Yorgunluk
* Ateş
* Kas ağrıları
Bunlar genellikle kısa süreli ve hafif düzeyde.
Nadir ama ciddi riskler
Geniş çaplı veriler, nadir görülen bazı yan etkileri de ortaya koydu:
* AstraZeneca aşısı
Çok nadir tromboz vakaları (100.000’de 1–2)
* mRNA aşıları (Pfizer/Moderna)
Özellikle genç erkeklerde kalp kası iltihabı (100.000’de 1–5)
Virolog Klaus Überla, bu durumu şöyle açıklıyor:
“Bu tür yan etkileri tespit etmek için milyonlarca kişiden veri gerekir. Sistem bu anlamda çalıştı.”
“Aşı sonrası sendrom” tartışması
Bazı kişilerde bildirilen:
* Uzun süreli yorgunluk
* Baş ağrısı
* Konsantrasyon sorunları
gibi şikâyetlerin aşıyla bağlantısı kesin olarak kanıtlanmış değil. Ancak uzmanlara göre bu tür belirtiler, Covid enfeksiyonu sonrası görülen “long Covid”e kıyasla çok daha nadir.
Aşı mı, hastalık mı daha riskli?
Bilimsel veriler net bir tablo ortaya koyuyor:
Covid enfeksiyonunun riskleri, aşı risklerinden çok daha yüksek
Araştırmalar, aşıların dünya genelinde milyonlarca hayat kurtardığını gösteriyor.
Sonuç: Net bir bilimsel konsensüs
Uzmanlar arasında genel görüş şu:
* Aşılar mükemmel değil
* Koruma süresi sınırlı
* Nadir yan etkiler mevcut
Ancak faydaları risklerinden açıkça daha büyük
Haberde dikkat çeken bir detay da ilk aşılanan kişilerden biri olan 101 yaşındaki Edith Kwoizalla’nın, iddiaların aksine kısa sürede değil, 105 yaşında hayatını kaybetmiş olması.