BERN – Dünya piyasalarında ham petrolün varil fiyatı yeniden 100 doların üzerine çıkarken İsviçre’deki benzin ve dizel fiyatları da hızla yükseliyor. Özellikle dizel, 2022’deki enerji krizi sırasında görülen tarihi seviyelere yaklaşıyor.
Watson’ın İsviçre Touring Kulübü (TCS) verilerine dayandırdığı haberine göre, ülkede dizelin litre fiyatı 2,30 franka yükseldi. Bu rakam, yılın başındaki fiyattan 52 rappen daha yüksek.
Dizel, 2022 yılında litre başına 2,40 frankla rekor seviyeye ulaşmıştı. Kurşunsuz 95 oktan benzinin litre fiyatı ise 2,05 franka çıktı. Benzin fiyatı da iki frank sınırını aşmasına rağmen 2022’de kaydedilen 2,31 franklık tarihi seviyenin altında bulunuyor.
Asıl sorun rafine ürünlerde
Ham petrolün varil fiyatı kısa süreliğine 109 dolara kadar yükselse de enerji piyasaları uzmanı Jeffrey Currie, tüketicileri doğrudan etkileyen asıl sorunun ham petrol fiyatından farklı olduğunu belirtiyor.
Currie’ye göre haneler ve işletmeler ham petrolü değil; benzin, dizel ve uçak yakıtı gibi işlenmiş ürünleri tüketiyor. Bu nedenle mevcut enerji sıkıntısının gerçek etkisi, ham petrolden çok rafine ürünlerin fiyatlarında görülüyor.
Rafineri marjları rekor seviyede
Ham petrol fiyatıyla bu petrolden üretilen yakıtların satış fiyatı arasındaki fark, piyasalarda “rafineri marjı” olarak adlandırılıyor. Bu farkın son dönemde daha önce görülmemiş seviyelere çıktığı belirtiliyor.
Avrupa’da vergiler hariç dizel fiyatının yılın başına kıyasla ortalama yüzde 70 yükseldiği bildiriliyor. ABD’de ise dizelin ortalama fiyatı galon başına 6 dolara ulaşarak rekor kırdı. Yılın başında aynı miktar yaklaşık 3,50 dolara satılıyordu.
Savaşlar ve ulaşım sorunları fiyatları artırıyor
Fiyat artışının arkasında küresel rafineri kapasitesinde yaşanan kayıplar bulunuyor. İran’daki savaş nedeniyle bazı önemli rafinerilerin piyasadan çıkması, işlenmiş petrol ürünlerinin arzını azalttı.
Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları da dizel üretimini etkiledi. Daha önce dünyanın en büyük dizel ihracatçılarından biri olan Rusya’nın bazı dönemlerde dizel ithal etmek zorunda kaldığı belirtiliyor.
Kızıldeniz’deki güvenlik sorunları ile Ren Nehri ve Panama Kanalı’ndaki düşük su seviyeleri de yakıt taşımacılığını zorlaştırıyor. Bu gelişmeler, İsviçre gibi enerji ürünlerinin önemli bölümünü yurt dışından alan ülkelerde maliyetleri daha da artırıyor.
Fiyatlarda yeni artış ihtimali
Uzmanlar, küresel yakıt arzında kısa vadede belirgin bir rahatlama beklemiyor. Savaşların ve taşımacılıktaki sorunların devam etmesi hâlinde İsviçre’de benzin ve dizel fiyatlarının daha da artabileceği değerlendiriliyor.
Yüksek akaryakıt fiyatlarının nakliye, üretim ve günlük tüketim maliyetlerini yükselterek enflasyonu besleyebileceği belirtiliyor. İsviçre Ulusal Bankasının eylül ayı sonunda faiz değişikliğine gitmesi beklenmese de enerji fiyatlarının seyri yakından takip ediliyor.