Cemil Baysal
LUZERN- AB'nin Nisan ayında yayımladığı rapor, ajanslara ''bugüne kadar ki en sert ve en eleştirel Türkiye değerlendirmesi'' olarak duyuruldu.
İktidar ve muhalefet partilerinin de yakından ilgilendiği ''AB ilerleme Raporu'' tarihin en kötü raporu olarak yorumlandı. Rapora iktidardan da sert tepkiler gelmişti.
Yayımlanan ''En olumsuz rapor'' haberlerinin temelini araştırmak üzere, İsviçre'nin Luzern Üniversitesi'nde çalışan Resul Ümit adlı Türk akademisyen, uzun süredir yaptığı araştırmaları paylaştı.
Araştırmalarının temelindeki analizlerini Post Gazetesi İsviçre haber Sorumlusu ile paylayan Resul Ümit, AB'nin yayınladığı Türkiye raporu ile basına özet olarak sunduğu özet arasında çarpıcı farklılıkların olduğu ortaya çıkıyor.
Luzern Üniversitesi'nde Cemil Baysal'ın sorularını yanıtlayan Akademisyen Resul Ümit yaptığı çalışmanın özetini şu sözlerle anlattı:
''Avrupa Birliği (AB) Komisyonu'nun hazırladığı Türkiye (İlerleme) Raporları'nın tam metinleri ve bu metinlere eşlik eden basın özetleri arasında önemli farklılıklar var. Tam metinlerdeki olumlu/olumsuz ton yıllar içinde pek değişmez iken, basın özetlerinde büyük dalgalanmalar göze çarpıyor. Komisyon, AB'ye katılmaya aday ülkelerdeki üyelik ile ilgili gelişmeleri hazırladığı yıllık raporlarla değerlendiriyor. Önceleri İlerleme Raporları adı verilen bu belgeler, şimdilerde aday ülkelerin adlarıyla başlıklandırılıyor. Öneğin, Komisyon en son 17 Nisan'da 111 sayfalık "Türkiye 2018 Raporu" yayımladı. Bu raporların yayımlandığı gün, Komisyon ayrıca değerlendirlemerin bir özetini basın bildirisi olarak yayımlıyor. Bu özetler raporlara göre çok daha kısa metinlerden oluşuyor. Örneğin, Türkiye üzerine 17 Nisan'da yayımlanan raporun özeti sadece 5 sayfadan ibaret. 2018 Raporu, hem Türkiye hem de dünya basınında "en olumsuz rapor" şekilinde yer aldı. Bu haberlerin doğruluk payını araştırmak için, müzakerelerin başladığı yıl olan 2005'ten beri yayımlanan rapor ve özetleri, akademik araştırmalarımda da kullandığım bir sayısal metin analizi yöntemi olan duygu analizi metoduyla inceledim. Analizin en ilgi çekici sonucu, raporların tam metinleri ve özetleri arasındaki duygusal farklılıklar olarak öne çıkıyor. Aşağıdaki grafikte de açıkça görüldüğü üzere, rarporlardaki ton 2005-2018 arasında pek değişmezken, basın özetlerinde buna göreceli olarak büyük dalgalanmalar var.
Komisyon'un 2017 yılında Türkiye üzerine rapor, dolayısıyla özeti de yayınlamadığını, 2005 ve 2006 yıllarına ait özetlere ise erişemediğimi not olarak düşeyim. O yıllarda özet yayınlanmamış olabilir, emin değilim. Ancak, bu ististaların sonuçları etkilediğini söylemek için bir sebep göremiyorum.
-Neden basına olumsuzluk öne çıkarıldı, analizin temelinde yatan nedir?
Bu analizin temelinde, incelemek istediğimiz bir metindeki kelimeleri otomatik olarak belirli duygu kategorileriyle eşleştirmek yatıyor. Kanada'da sosyal bilimciler tarafından geliştirilen NRC Kelime-Duygu Eşleşmesi Sözlüğü'nü kullanarak, Komisyon'un yayımladığı İngilizce metinleri (5'i olumlu 5'i olumsuz olmak üzere) toplamda 10 kategoride incelemek mümkün.
Örneğin, 2005 yılından beri yayımlanan raporlara baktığımızda, tam metinlerin ortalama %6.5 civarında negatif anlam yüklü kelimelerden oluşurken, %14.1'inin pozitif anlam yüklü kelimelerden oluştuğunu görüyoruz.
Negatif anlam yüklü kelimelerin oranı 2018 yılı ile en yüksek seviyesi olan %7.1'e ulaşmış (en düşük seviyesini ise %6.1 ile 2007 yılında görmüş), doğru. Ancak oran, negatif kelime ortalamasına oldukça yakın bir oran. Böylesine küçük (0.6 puanlık bir artış içeren) değişimler hemen her yıl ortaya çıkabilir.
Buna karşın, basın bültenlerindeki dalgalanmalar ise çok daha büyük oran farklılıkları içeriyor. Özet metinlerin ortalama %5.1'i negatif kelimelerden oluşurken, bu oran 2014'te %2.1 ile dip noktasına inmiş ancak 2018'de %8.5 olarak gerçekleşmiş. Burada 3 rapor öncesine oranla (2017'de rapor yayımlanmadığını hatırlatalım) 4 kat daha fazla bir negatiflikten bahsediyoruz.
Basında çıkan "en olumsuz rapor" şeklindeki haberlerin, raporların tam metni yerine özetlere dayandığını tahmin etmek zor değil.
-Peki, tam metinler ile basın özetleri arasındaki bu farklılıkları nasıl yorumlayabiliriz?
Bu farklılıkların bir çok sebebi olabilir.
İlk akla gelenlerden biri, Komisyon'un basın özetlerini siyasi mesaj aracı olarak kullanıyor olabileceğidir.
İlerleme raporları, siyasiden daha çok bürokratik, teknik, ya da hukuki gibi terimlerle nitelenebilecek belgelerdir. Ancak bu hacimli raporların (2005-2018 arasında yayımlanan Türkiye Raporları ortalama 102 sayfadan oluşuyor) çok az kişi tarafından okunduğu söylersek fazla da bir risk almış olmayız.
Belki de daha önemlisi, raporlar yayınlandıktan kısa süre sonra haberlerini yazma durumunda olan gazetecilerin tam metinleri okumalarını beklemek zor. Zaten, tam da bu yüzden ayrıca basın özetleri yayımlanıyor. Bu kısa metinler (ortalama 3,5 sayfa), siyaseti basından takip eden kamuoyuna raporların nasıl yansıyacağını da belirlemiş oluyor.
Dolayısıyla, basın özetleri, raporların bürokratik doğasının dışına çıkıp, basın yoluyla bir mesaj verme yöntemine dönebilir.
Ancak şunu da eklemeliyiz ki, bu siyasi mesaj, her zaman raporlardan daha negatif de değil. Aksine, yukarıdaki grafikte de görüldüğü üzere, basın özetleri çoğu zaman raporların tam metninden daha çok pozitif ve daha az negatif.
Rapordan daha az negatif kelime içeren basın özeti trendinin 2015 sonrasında son bulduğunu görüyoruz. Belki de asıl değişen şey ve asıl sorgulanması gereken şey bu: Komisyon'un Türkiye'ye olan siyasi yaklaşımında bir değişim mi var?
-Bunun nedenleri ne olabilir?
Tabii ki, benim burada sunduğum analiz ile bu soruları yanıtlamak imkansız. O soruları yeni veriler ile yeni analizlerde inceleyebiliriz ancak.
-Akademik çalışmalarınızdan bahseder misiniz?
Uluslararası hakemli dergilerde yayımlanmış 7 akademik makalem var. Bu makaleler, yukarıda da bahsettiğim araştırma alanlarıyla (parlamentolar, siyasal temsil, seçimler ve siyasal davranış) ilgili.
Örneğin, yakın zaman önce Journal of Legislative Studies'de yayımlanan makalem, milletvekillerinin Twiter'da yayımladıkları mesajların konularını nasıl seçtiklerini inceliyor. Bu makale için yarı milyona yakın tweet'i otomatik oalrak indirip analiz ettim.
Yayımlanmış makalelerimin yanında 9 makalenin yazımına ise devam ediyorum.
Yazımı devam eden makalelerin birinde, yukarıda da kullandığım duygu analizi metodu ile Birleşik Krallık parlamentosu'nda (Avam Kamarası) AB'den ayrılış referandumu sonrası gerçekleşen görüşmeleri inceliyorum. Bu çalışmayı gelecek ay düzenlenecek olan uluslararsı bir konferansta ilk kez diğer siyaset bilimciler ile paylaşacağım.
-Yakında Türkiye'de seçimler var. Türkiye'yi yakınen ilgilendiren çalışmalarınız var mı?
Evet, Türkiye'yi de ilgilendiren bir çalışmamdan bahsedeyim. Uzmanlık alanımın son yıllardaki en büyük yeniliklerinden biri, "Multilevel Regression with Poststratification" (MRP) dediğimiz bir yöntemin geliştirilmesidir. Bu yönetem ile ulusal ölçekteki kamuoyu yoklamalarından, daha dar alanlar hakkında (seçim çevreleri; şehirler) bilgi edinilmesi amaçlanıyor.
Ben de MRP'nin Türkiye'de uygulanılabilirliğini araştırıyorum. Uyguanabilir ise, şimdilerde sadece ülke çapında sonuç veren anketlerden, şehir ve hatta ilçe bazında sonuçlara ulaşmak mümkün olabilir.
Resul Ümit kimdir?
Bu yılın başından bu yana İsviçre'nin Luzern Üniversitesi'nde akademisyen olarak çalışan Resul Ümit, siyaset bilimcisi. Parlamentolar, siyasal temsil, seçimler ve siyasal davranış konuları üzerinde sayısal metodlara dayanan araştırmalar yapıyor.
Resul Ümit milletvekilleri ve seçmenler arasındaki iletişim konulu doktora tezini 2017 yılında Viyana Üniversitesi'nde tamamladı.
Doktora öncesinde, Finlandiya ve Birleşik Krallık'ta iki farklı üniversitede Avrupa Birliği üzerine yüksek lisans okuyordu. Lisans derecesi ise Türkiye'de Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nden.
Resul Ümit'in kariyeriyle ilgili bilgilere www.resulumit.com sitesinden ulaşılabilir.