BERN – İsviçre’nin 2021 yılında ABD’li savunma sanayi devi Lockheed Martin ile imzaladığı 36 adet F-35A savaş uçağı alımına dair anlaşma, yeni bir maliyet tartışmasıyla gündemde. Başlangıçta yaklaşık 6 milyar İsviçre frangı karşılığında sabit fiyatla imzalanan anlaşmaya rağmen, ABD tarafı artık bu tutarın artırılması gerektiğini belirtiyor.

ABD Savunma Bakanlığı, küresel enflasyon, artan enerji ve hammadde fiyatlarını gerekçe göstererek İsviçre’den 650 milyon ila 1,5 milyar frank arasında ek ödeme talebinde bulundu. Bu gelişme, hem hükümet hem de siyasi partiler arasında büyük tartışmalara yol açtı.

Hükümet: “Sabit fiyat geçerli olmalı”

İsviçre Federal Hükümeti, 2021 yılında yapılan anlaşmanın “sabit fiyat” prensibine dayandığını vurgulayarak, şu an için herhangi bir ek ödeme yapılmasının söz konusu olmadığını açıkladı. Yetkililer, anlaşmanın bu haliyle geçerli olduğunu savunurken, olası artış talebine karşı hukuki değil diplomatik yollarla çözüm arayacaklarını belirtti.

Savunma Bakanlığı’na göre, bu anlaşmanın revize edilmemesi durumunda bile planlanan teslimat takvimi aksamayacak; ancak uzayan pazarlık süreci hem kamuoyu güvenini hem de hava savunma sistemlerinin geleceğini etkileyebilir.

Siyasi Tepkiler Gecikmedi

İsviçre Sosyal Demokrat Partisi (SP) eş başkanı Mattea Meyer, “Zaten baştan beri yanlış bir karar verilmişti. Şimdi halk bu yükün altında bırakılmamalı” açıklamasıyla hükümete sert eleştiriler yöneltti. SP Milletvekili Fabian Molina ise, mevcut durumda halka yanlış bilgi verildiğini savunarak yeniden referanduma gidilmesi çağrısında bulundu.

İsviçre Halk Partisi (SVP) Savunma Komisyonu Başkanı Werner Salzmann ise hükümetin sabit fiyat politikasını savundu ve anlaşmanın gerekirse hukuken incelenmesini önerdi. Salzmann, “Böyle büyük anlaşmalarda hukuki netlik hayati önem taşır” dedi.

Merkez Parti (Mitte) Milletvekili Marianne Binder-Keller ise, maliyet artışlarını “dünya koşullarının olağan sonucu” olarak değerlendirse de, İsviçre’nin savunma kapasitesini sekteye uğratmadan bu konunun yönetilmesi gerektiğini vurguladı.

Halk Oylamasına Doğru Yeni Bir Tartışma mı?

İsviçre halkı, 2020 yılında yapılan referandumda F-35 alımını çok küçük bir farkla (%50,1) onaylamıştı. Şimdi, projeye ek maliyet yüklenmesi durumunda kamuoyunda ikinci bir oylama talebinin güç kazanabileceği değerlendiriliyor. Özellikle SP ve silahsızlanma yanlısı GSoA gibi gruplar, ek bütçe tartışmalarının yeniden halkın onayına sunulması gerektiğini savunuyor.

Uçaklar Savunma Açığını Kapatacak mı?

Federal Savunma Bakanlığı’na göre, F-35A savaş uçakları, mevcut filonun ömrünü tamamlamasıyla birlikte oluşacak hava güvenliği boşluğunu kapatmak için kritik önemde. Bakanlık, 2032 yılı itibarıyla İsviçre’nin hava savunmasında ciddi bir zafiyet oluşabileceğini ve bu nedenle sürecin gecikmeye uğramasının güvenlik açısından risk taşıyabileceğini belirtiyor.

⸻

Sonuç: Karar Hem Mali Hem Siyasi

F-35 anlaşması etrafında şekillenen yeni maliyet krizi, İsviçre siyasetinde güvenlik, ekonomi ve demokrasi ekseninde yoğun bir tartışma başlatmış durumda. Anlaşmanın mali boyutu ve siyasi sorumluluğu önümüzdeki haftalarda hem parlamentoda hem de kamuoyunda gündemin üst sıralarında yer alacak gibi görünüyor.